Wat Mario wil? Actie van regeringsleiders

Al twee jaar lang bestrijdt de ECB crisissymptomen. Een bankunie zou volgens de ECB een echte oplossing zijn. Maar daar gaan politici over.

Gaat de Europese Centrale Bank morgen geschiedenis schrijven door de rente te halveren?

Het is mogelijk. De belangrijkste rentevoet bedraagt momenteel 1 procent. Dat is al historisch laag, maar het lenen van geld bij de centrale bank in de eurozone kan nog goedkoper. Nu de crisis in de monetaire unie verergert, kan het een optie voor de 23 ECB-bestuurders zijn de rente nog verder te verlagen.

Het is duidelijk dat de economieën van eurolanden slecht presteren. Werkloosheid in de eurozone is opgelopen tot 11 procent en bedrijven hebben weinig vertrouwen dat de economie beter zal preseren „Recente eurozone PMI-cijfers (de index van inkoopmanagers, red.) schetsen een somber beeld. Tegelijkertijd wordt het ook duidelijker dat de wereldeconomie langzamer groeit”, schrijven economen van Rabobank vandaag in een analyse.

De economische malaise in de zuidelijke helft van Europa zou een verdere renteverlaging rechtvaardigen. Maar de Duitse exporteconomie draait op volle toeren. Dat weerhield de ECB er tot nu toe van de rente verder te verlagen. De ECB ziet het wellicht anders nu China geen 10, maar 8 procent groeit, de olieprijs is gedaald tot onder de 100 dollar (per vat Brent-olie) en de druk op prijzen in de eurozone is afgenomen.

Een renteverlaging zou de economische problemen in Spanje, Portugal en Griekenland een heel klein beetje verlichten. Het is illusoir om te verwachten dat deze ingreep de neerwaartse spiraal doorbreekt.

De Italiaanse en Spaanse rentes blijven onder druk staan op de kapitaalmarkten en de zorgen over de gezondheid van Europese banken nemen alleen maar toe. Met haar zogenoemde onconventionele en tijdelijke crisisbeleid heeft de ECB de afgelopen twee jaar geprobeerd voor rust te zorgen op de obligatiemarkten en in het financiële systeem. De ECB en de zeventien nationale centrale banken hebben als collectief 212 miljard euro aan staatsobligaties opgekocht en meer dan 1.000 miljard euro aan banken geleend. Balanstechnisch is het voor de ECB een fluitje van een cent om nog een paar honderd miljard in de banksector te pompen of honderd miljard aan Spaanse staatsleningen in te slaan. Dat zou regeringsleiders als de Spaanse premier Rajoy blij maken.

De kans is groter dat Madrid teleurgesteld wordt. De ECB is het beu om de brandweerman te spelen, schrijft ING-econoom Carsten Brzeski. Hij verwacht niet dat de ECB met schokkende besluiten komt. Brzeski: „Ondanks de ontwikkelingen in Griekenland en Spanje zal de ECB de druk zo hoog mogelijk willen houden om politieke zelfgenoegzaamheid te voorkomen”.

Het liefst wil ECB-president Mario Draghi voor altijd af zijn van het gelazer. Als regeringsleiders hun verantwoordelijkheid nemen, hoeft zijn ECB niet telkens uit te rukken met groot materieel. De Italiaan Draghi pleitte vorige week voor een bankunie in de eurozone. „Dat is een cruciale stap om uit de eurocrisis te komen”, zegt Harald Benink, de Tilburgse hoogleraar Internationaal Bankieren. „Het is noodzakelijk dat het primaat van toezicht op de belangrijkste banken op Europees niveau terechtkomt. Ook is een Europees depositogarantiestelsel nodig en een noodfonds dat de Europese toezichthouder kan gebruiken om banken te herkapitaliseren.” Pas als die maatregelen genomen zijn, zullen beleggers ophouden hun geld te verplaatsen van Zuid-Europese banken naar noordelijk banken, verwacht Benink.

Het huidige bankentoezicht op nationaal niveau resulteert vooral in Europees wantrouwen. Geen spaarder die zijn geld wil laten staan bij een wankele Spaanse bank die uiteindelijk gered moet worden door armlastige Spaanse staat, die pas in het uiterste geval bereid is een beroep te doen op noodfonds ESM.

Effectief Europees bankentoezicht vereist niet alleen politieke daadkracht, het vergt ook de bereidheid naast monetair beleid de soevereiniteit op gebied van bankenbeleid op te zeggen. Een hele grote stap, maar precies wat Mario wil.