Kritisch eerbetoon aan de boer

In een Brabants weiland toont kunstenaar Joep van Lieshout zijn visie op de boer van de toekomst: autarkisch, religieus en noodgedwongen ook gewelddadig.

Werken van Atelier Van Lieshout. Boven: ‘Cow’, 2011. Onder: ‘Weltmeister’, 2010. Foto’s Atelier Van Lieshout

De nieuwe agrariër houdt het simpel in de visie van kunstenaar Joep van Lieshout. Keuken, slaapkamer, werkplaats en een stal met schaap en ezel – dat is alles wat een boer in zijn toekomstige boerderij nodig heeft. Geposteerd op het terrein van een oude Brabantse boerderij staat dit door de kunstenaar ontworpen onderkomen van de autarkische boer: de Hagioscoop (2012).

Het kruisvormige kunststof diorama maakt deel uit van de nieuwe tentoonstelling van Atelier Van Lieshout. Die doet futuristisch en tegelijkertijd oeroud aan: op het grote buitendomein van kunstinstelling Dertien Hectare in Heeswijk geeft Van Lieshout zijn kijk op deze nieuwe tribale wereldorde van de Agricola Novus. Oftewel: de Nieuwe Boer.

De nieuwe stammengemeenschap bestaat uit de achttien objecten die dit ongebonden individu volgens Van Lieshout nodig heeft om te kunnen functioneren. Opvallend is de houten tempel, half begraven onder graszoden en zand, waar de agrariër zich terug kan trekken voor bezinning en verering. De Van Lieshout typerende maatschappijkritiek zie je terug in de bronzen trechterkop Funnelhead (2012), die de onbegrensde lichamelijke en geestelijke voeding van de mens symboliseert.

Toch is het niet het vreedzame karakter van de boer dat de boventoon voert. Een knalblauw kanon vormt het centrum van het weiland. Want, stelt Van Lieshout, het leven in stamverband maakt ook het verdedigen en veroveren van de leefomgeving noodzakelijk. In diezelfde categorie valt het kunstwerk Workshop for Weapons & Bombs (1998), kantoor en werkplaats voor de vrijheidsstrijder, waar van huishoudelijke grondstoffen als ammoniak en kunstmest bommen kunnen worden gemaakt.

De tentoonstelling vormt een eerbetoon aan de Nederlandse boer, verweven met een keiharde kritische houding ten opzichte van de maatschappij waar beperkte stoffen en uitgeputte voorraden conflicten zullen voeden. Provocatie wordt hierbij door de kunstenaar niet geschuwd. Met zijn babyblauwe eerbetoon aan een oorlogsheld te paard – twee opengereten lijken om de rand van het onderstel gevouwen – plaatst Van Lieshout geweld op een voetstuk.

Zo stelt hij de toeschouwer voor een dilemma. Is het boerenbestaan een utopisch vrij leven of wordt het gekenmerkt door genadeloos geweld om huis en haard te verdedigen? Geweld dat niet zonder gevolgen kan blijven, zoals het afsluitende kunstwerk van de tentoonstelling laat zien, het vreemdsoortige zitmeubelstuk Weltmeister (2010). Bestaande uit een kluwen mensen staat het werk symbool voor de slachtoffers van een vernietigende veldslag tussen stammen, terwijl binnen in de zwarte massa uitgerust kan worden.

Gelukkig is er ook rekening gehouden met de meer basale behoefte van dit nieuwe individu. In de Grazcontainer (2000) kan de boer eten, drinken en ontspannen. Genietend van een quiche van gedroogde maden en meelwormen aanschouwt de Agricola Novus het magistrale omliggende landschap. Het vormt de slotsom van de toekomstvisie van Joep van Lieshout en zijn Atelier en een belofte voor het einddoel van dit immense project: een enorme, levensgrote nederzetting voor een nieuwe wereldorde.

Agricola Novus, dertien hectare/ Atelier Van Lieshout, Heeswijk-Dinther. T/m 8 juli. Inlichtingen: www.dertienhectare.nl