De EK-voetballers gaan eerst naar Auschwitz

Zolang het EK voetbal duurt is in Auschwitz-Birkenau in Polen het dragen van voetbalsjaals verboden. Bij de monumenten van Babi Jar, bij Kiev, amuseren de Oekraïeners zich naast de executieplaatsen.

Als Anna Sommer Schneider (34), Poolse gids in het vernietigingskamp Auschwitz, haar groepje toeristen langs de duizenden kilo’s haarlokken, de berg kapotte brillen, de stapels kinderschoenen, de talloze koffers en de lege gasblikken leidt, houdt ze haar mond. „Woorden schieten tekort als je dit ziet”, zegt ze. „Niet zelden raken vooral jonge mensen hier bevangen door hun emoties. Vallen flauw. De ambulances staan standaard klaar.”

Sommer Schneider is geboren en getogen in het Poolse dorp Oswiecem. Op een paar honderd meter afstand van haar ouderlijk huis lieten in totaal 1,1 miljoen mensen in de Tweede Wereldoorlog het leven onder wie een aantal van haar familieleden. Sinds 1947 zijn Auschwitz en Birkenau opengesteld als museum. Sommer Schneider is als historicus gespecialiseerd in de Holocaust en ze doceert aan de universiteit van Krakau. „Het is belangrijk dat de mensen met hun eigen ogen zien wat hier is gebeurd. Dit mag nooit worden vergeten”, benadrukt Sommer Schneider, steeds opnieuw.

In de aanloop naar het EK voetbal in Polen en Oekraïne staat Auschwitz vol in de aandacht, nu profvoetballers er een bezoek brengen. Eind vorige week kwamen de drie Duitse internationals Philipp Lahm, Miroslav Klose en Lukas Podolski en een delegatie van de Duitse voetbalbond naar het kamp. De media werden geweerd, Duitsland wilde er beslist geen pr-stunt van maken. Volgens Lahm was het een symbolisch bezoek, bedoeld om te laten zien dat de nieuwe generatie Duitsers zich bewust is van de geschiedenis. Vorig jaar werd het museum in Auschwitz door 58.000 Duitse toeristen bezocht. Tijdens het Europees kampioenschap voetbal gelden er aparte regels voor supporters die Auschwitz bezoeken. Vlaggen, sjaals en andere supportersattributen zijn verboden.

De nationale ploegen van Nederland, Italië en Engeland zullen deze week ook naar binnen lopen onder de beroemde poort met het opschrift ‘Arbeit Macht Frei’. Privé, zonder camera’s. Morgen, als bondscoach Bert van Marwijk met zijn selectie langs de hekken met prikkeldraad, de wachttorens en de stenen barakken schuifelt, worden publiek en pers ook op afstand gehouden.

„Ik weet niet goed wat ik van het bezoek van de voetballers moet vinden. Het is tekenend dat met Klose en Podolski juist twee Duitse spelers met Poolse wortels hier waren”, zegt Sommer Schneider. „Je kunt niemand verplichten, en ieder individu beleeft het op zijn eigen manier. Of het een goede voorbereiding op het EK is, weet ik niet.”

De selectie van Engeland werd toegesproken door Zigi Shipper en Ben Helfgott, twee overlevenden van de Holocaust. De Nederlandse internationals werden, twee weken geleden tijdens het trainingskamp in het Zwitserse Lausanne, bijgepraat door historicus Herman Pleij. Pleij: „Het is moedig en humaan dat het Nederlands elftal op bezoek gaat in Auschwitz, nu ze op veertig kilometer afstand zitten van misschien wel de ergste plek op de wereld. Ik heb een verhaal gehouden over racisme en nationalisme. In de selectie van Oranje heb je te maken met verschillende culturen, met Surinaamse, Antilliaanse en Marokkaanse jongens. Het racisme in de stadions komt uit dezelfde bron. De internationals waren zeer geïnteresseerd.” Spits Klaas-Jan Huntelaar was gegrepen door de woorden van Pleij. Hij kijkt net als de meeste van zijn collega’s uit naar het bezoek. „Die verhalen hebben altijd veel impact’’, weet Sommer Schneider.

Op een strook gras in Birkenau houdt Sommer Schneider even in. Nog geen honderd meter verderop zijn nog de ruïnes te zien van de gaskamers waar soms tweeduizend mensen tegelijk de dood werden ingejaagd. „Velen dachten dat ze onder de douche gingen. Maar anderen beseften maar al te goed dat ze vermoord werden.’’

Volgens Sommer Schneider is een bezoek aan Auschwitz van een totaal andere orde dan het bekijken van een film als Schindler’s List, die zich voor een deel in Krakau afspeelt. „Een Hollywoodproductie verschilt cruciaal van de rauwe werkelijkheid. Wat hier in Auschwitz heeft plaatsgevonden is niet te beschrijven. Laten we hopen dat de wereld hier iets van leert. Dit is misschien de gruwelijkste plek op aarde geweest, maar vandaag de dag vinden er nog steeds op grote schaal grote misdaden tegen de mensheid plaats. Dat moet iedereen beseffen die Auschwitz bezoekt.’’

De directie van het Auschwitz Museum zwijgt over de komst van Oranje. „Daar praten we niet over’’, zegt Jarek Mensfelt, hoofd van de persafdeling. „De Duitsers zijn hier vorige week geweest. Dat is prima verlopen. Welke impact het bezoek heeft op een voetballer? Ik weet het niet. Ik ben geen speler.’’