Ambassadeurs van de kennis

De wetenschappers die gisteren met een ‘Spinoza-premie’ van 2,5 miljoen euro werden beloond, zijn vrije geesten. Annemarie Mol (antropologie van het lichaam), Mike Jetten (microbioloog), Ieke Moerdijk (mathematicus), en Xander Tielens (astronoom) houden zich bezig met de kern van de wetenschap: fundamentele kennis vergaren.

De toepassing van die verworven inzichten, is van later zorg. Soms heeft kennis louter theoretisch betekenis. En vaak volgt de praktijk als vervolgstap pas ná de theorie. De omgekeerde volgorde is zeldzamer.

Voor die fundamentele wetenschap kan de interesse en waardering niet groot genoeg zijn. Als geen ander heeft fysicus Robbert Dijkgraaf, die directeur wordt van het hooggekwalificeerde Institute for Advanced Study in Princeton (VS), daar afgelopen jaren dan ook voor geijverd.

Vandaag nam hij afscheid als president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) met een rede waarin hij de causaliteit tussen fundamentele kennis en de toepassingen ervan illustreert met een verwijzing naar John von Neumann. Die mathematicus legde in Princeton een basis voor zowel computer, economische speltheorie en h-bom, als weersprognoses.

De notie dat een speelse geest, behalve leuk, ook belangrijk is, heeft Dijkgraaf als onvermoeibaar ambassadeur uitgedragen. Hij heeft de deur naar de zolder of kelder, waar de wetenschap zich graag veilig afsloot, opengegooid. Dat mes snijdt aan twee kanten. Veel geleerden treden meer en verstaanbaarder naar buiten. Bètastudies zijn weer ‘in’. Het wetenschappelijk onderzoek kan zich nog altijd op internationaal niveau meten. En dat is goed voor Nederland.

Daarom is het vreemd dat de overheid achterblijft. Het Nederlandse budget voor wetenschap blijft met 1,6 procent van het bruto binnenlands product ver achter bij de ‘Barcelona-norm’ van 3 procent, nodig om Europa op te stuwen tot sterkste kenniseconomie ter wereld.

Het kabinet-Rutte heeft het financieringssysteem, waar de verhouding tussen academisch en commercieel gestuurd onderzoek al langer opschuift richting van het bedrijfsleven, zo door elkaar geschud dat de wetenschap soms niet weet of en hoe de continuïteit van het werk is gewaarborgd. Premier Rutte verwierp in zijn dankrede voor Dijkgraaf vanmiddag deze kritiek. Maar de KNAW, die een invloedrijke partner van de regering is, heeft de schokken hoe dan ook niet kunnen dempen. Arts/bioloog Hans Clevers, die Dijkgraaf als president van de KNAW is opgevolgd, krijgt nu een andere agenda. Het ligt misschien niet in zijn aard, maar Clevers zal zich moeten bekwamen tot het minder fundamentele, maar toepasbare politieke gooi- en smijtwerk.