Niemand wil de forens pakken

Partijen willen liever geen verantwoordelijkheid nemen voor de hogere reiskosten van werknemers. Maar een oplossing is niet makkelijk te vinden.

Het afschuiven is begonnen. GroenLinks-leider Jolande Sap deed het eerst voor het milieu. Nu maakt ze duidelijk dat het niet ‘haar’ idee was: zij wilde alleen automobilisten belasten, de treinreizigers waren een idee van de VVD.

Het gezicht van Stef Blok, de VVD-fractievoorzitter, betrekt als hij moet praten over de belasting van de reiskostenvergoeding – zijn partij stond altijd pal voor de automobilist.

Ook de ChristenUnie zoekt een uitweg. In het verkiezingsprogramma zal de belasting voor reizigers in het openbaar vervoer worden verzacht. De partij onderzoekt nog of iets dergelijks ook voor autogebruikers kan.

Het CDA heeft daarvoor al een idee: een kilometerheffing invoeren, en de gevolgen van het belasten van de vergoeding voor forenzen verzachten door ze deels voor die kilometerheffing vrij te stellen.

In de aanloop naar de verkiezingen lijken vier van de vijf partijen die het Lenteakkoord sloten, dezelfde boodschap voor de kiezer te hebben: die belasting van de reiskosten, dat was niet ons idee.

Allemaal reageren ze op de ophef die ontstond toen tot forenzen begon door te dringen wat het voor hun maandelijkse inkomsten betekent. Per 1 januari wordt de reiskostenvergoeding voor werknemers belast; zij moeten dan meer betalen voor hun woon-werkverkeer.

Maar wat al die partijen vóór die ophef zeiden, geldt nog steeds: wie 12 miljard binnen één jaar tijd wil bezuinigen, moet het geld ergens vandaan halen.

Snel geld ophalen is het makkelijkst ‘via de fiscaliteit’ zoals politici zeggen. Of in normaal Nederlands: door belasting te heffen. Wie ook nog eens véél geld snel opwil halen, moet een belasting verhogen waar veel mensen last van hebben.

En zo kwamen de partijen uit bij de reiskostenvergoeding. En bij de btw-verhoging, een impopulaire belastingverhoging die écht iedereen raakt.

De reiskostenbelasting is dus ingeboekt. Elke partij die hem wil terugdraaien moet 1,3 miljard euro ergens anders vandaan halen.

Het is ironisch dat het belasten van de reiskostenvergoeding juist is ontstaan om een andere impopulaire maatregel te vermijden. De belasting zat al in het Catshuisakkoord tussen VVD, CDA en PVV, als manier om te voorkomen dat de overdrachtsbelasting weer zou moeten worden verhoogd. En die was weer bedoeld om de woningmarkt op gang te helpen. Wat nodig is om forenzen de kans te geven te verhuizen om zo van hun reisbelasting af te komen. Een goede politicus die zich uit die cirkel bevrijdt.

De manier waarop het CDA de pijn van de belastingverhoging wil verzachten, is illustratief voor hoe moeilijk dat is. De partij houdt de belasting op de reiskostenvergoeding uit het Lenteakkoord in stand, maar wil daarnaast een kilometerheffing invoeren. Dat is vervelend voor de automobilist die ook al belasting zal betalen over zijn reiskostenvergoeding. Daarom wil het CDA autoforenzen deels van de kilometerheffing vrijstellen. Dat klinkt complex, en dat is het ook. Waar het ontbrekende geld dan vandaan moet komen, weet het CDA nog niet.

Om dit soort redenen is het niet ondenkbaar dat de maatregel toch na de verkiezingen blijft bestaan. Denk aan het ‘kwartje van Kok’, een accijns op brandstof in 1991 ter bestrijding van het begrotingstekort. 21 jaar later betaalt elke automobilist dat kwartje keurig bij de pomp.

Zoals ze bij D66 zeggen, de enige Lentepartij die (nog) niet terugkrabbelt : „Pijn doet het sowieso.”

    • Derk Stokmans