Mien Dobbelsteen uit Rio de Janeiro wil hogerop

Braziliaanse soaps gaan niet meer over blanke rijken, maar over schoonmaaksters die hogerop willen. De telenovela als spiegel van de opkomende middenklasse.

In de Braziliaanse soap Cheias de charme (Vol charme), spelen drie schoonmaaksters de hoofdrol. Vrouwen van in de twintig, zelfbewust, die andere plannen hebben met hun levens. Je ziet ze aan het werk in de glamoureuze huizen van hun rijke bazinnen, maar ook thuis, in hun minder welgestelde wijken.

Ineens is het niet meer de rijke blanke elite die het beeld bepaalt van de telenovela, de Braziliaanse soap. Nu krijgen we hardwerkende, eenvoudige, ambitieuze mensen te zien die streven naar een beter leven. De boodschap van de soap is helder: de drie vrouwen zullen niet hun hele leven andermans wc’s blijven schoonmaken.

Nadat de eerste aflevering eind april was uitgezonden, stond Cheias de charme meteen bovenaan bij trending topics op Twitter in Brazilië. Van de tien meest besproken onderwerpen gingen er acht over de soap. Sindsdien blijkt de telenovela een groot succes. Ze haalt inmiddels aan het begin van de avond de hoogste kijkcijfers. Dagelijks kijken er tientallen miljoenen mensen naar.

De drie schoonmaaksters en hun families staan model voor Brazilianen van de opkomende middenklasse. Miljoenen van hen zijn de afgelopen jaren de armoede ontstegen en opgeklommen naar hogere inkomensklassen. Inmiddels behoort de helft van de bevolking tot de klasse C, zoals de opkomende middenklasse officieel heet. Maar ondanks haar omvang, ongeveer 100 miljoen mensen, is zij op tv nog amper te zien.

Met Cheias de charme en andere programma’s komt daar nu verandering in. De nieuwe telenovela wordt uitgezonden door de meest bekeken zender van land, Globo. En datzelfde Globo heeft rond negen uur ’s avonds, prime time, een tweede soap, Avenida Brasil, waarin ook weer personages uit de opkomende middenklasse centraal staan – iets wat nog nooit is voorgekomen.

Volgens Daniela Dantes, schoonmaakster uit Rio de Janeiro, zijn de beide soaps zeer realistisch. „Eindelijk gaat het ook een keer over mensen zoals ik. Tegenwoordig kan je als schoonmaakster meer dan het minimumloon verdienen, onze levensstandaard is aan het verbeteren.”

Televisiecritici constateren een kentering in televisieland. De klasse C is nadrukkelijker de programmering aan het bepalen. Het is haar niet meer genoeg naar het leven van de rijken te kijken, dat zij wellicht zelf zou willen leiden. Zij wil zich kunnen herkennen in de telenovelas.

Octavio Florisbal, algemeen directeur van zender Globo, bevestigde onlangs dat door de snelle groei van de klasse C het beeld van de Braziliaanse maatschappij aan het veranderen is. Ook het concurrerende Rede TV ziet de trend; het gaat meer investeren in populaire programma’s omdat de klasse C daar om vraagt.

En dan zijn er nog de adverteerders. Die verlangen ook naar programma’s die beter aansluiten bij de wensen van deze nieuwe middenklasse. Wat daar gaat het uiteindelijk om: de opkomende middenklasse heeft geld en geeft dat graag uit.

Nina Lemos, tv-criticus van de gezaghebbende krant Estado de São Paulo, juicht de omwenteling toe. In haar blog constateert zij dat de Braziliaanse soap van voorheen zich te veel afspeelde in het milieu van dure villa’s. En dat beeld komt niet overeen met het „gezicht van Brazilië”.

Ook in Avenida Brasil, vernoemd naar de snelweg die 27 buitenwijken van Rio de Janeiro doorkruist, zijn de villa’s en de rijkdom ver te zoeken. Toch is niet iedereen er even enthousiast over. Te armoedig, te vulgair, te weinig Ipanema-chic, luidt de kritiek van sommige columnisten en van kijkers op sociale netwerken. Waar zijn de glamour en de sophistication gebleven? Criticus Nina Lemos is verbaasd. Wat willen die mensen dan, vraagt zij zich af. Opera?

Een van de personages in Avenida Brasil, Cadinho, zegt in een aflevering veelbetekenend dat de toekomst zich afspeelt in de buitenwijken van de stad, in suburbia. Oftewel: de plek waar de Braziliaanse klasse C doorgaans woont. Miljoenen kijkers geven hem gelijk.