‘Effect privatisering ex-staatsbedrijven moeilijk te meten’

Vandaag was de eerste zitting van de parlementaire onderzoekscommissie naar privatisering van overheidsdiensten. Het is de eerste keer in de geschiedenis dat de senaat een parlementair onderzoek doet. Foto NRC / Maarten Hartman

Het is moeilijk te beoordelen hoe het proces van privatiseringen en verzelfstandiging van overheidsdiensten is verlopen, omdat harde cijfers over de situatie voor en na ontbreken. Dat betoogden zowel voorzitter van de SER Alexander Rinnooy Kan als de president van de Algemene Rekenkamer Saskia Stuiveling vandaag voor de onderzoekscommissie van de Eerste Kamer.

Tal van problemen en incidenten rond privatisering

Het is de eerste keer in de geschiedenis dat de senaat een parlementair onderzoek doet. De commissie onder leiding van senator Roel Kuiper (ChristenUnie) onderzoekt de privatisering en verzelfstandiging van overheidsbedrijven in de afgelopen twintig jaar. Privatisering en verzelfstandiging werden eind jaren tachtig en in de jaren negentig gezien als oplossing voor de logge en vaak inefficiënte van staatsbedrijven. Maar door tal van problemen en incidenten is het enthousiasme verminderd. Zo zijn er onverminderde problemen in de samenwerking tussen ProRail en de NS, en was er veel commotie na de talloze reorganisaties en ontslagrondes bij het voormalige PTT.

‘Nulmeting ontbreekt’

Op de eerste zitting stelden Rinnooy Kan en Stuiveling dat door het ontbreken van een zogeheten nulmeting en vervolgmetingen het moeilijk is om achteraf iets te zeggen over het resultaat. “Dan is het lastig een oordeel te vellen”, zei Rinnooy Kan. Ook Stuiveling wees daarop, meldt persbureau Novum. “Je moet wel een nulmeting hebben ten opzichte van hoe het was.” Anders blijven alle argumenten ‘in de lucht hangen’ als later wordt gekeken wat ervan terecht is gekomen. Dan wordt het volgens Stuiveling meer een discussie voor ‘believers die geloven dat het beter is’ dan eentje die echt is gebaseerd op feiten en onderzoek.

Hetzelfde geldt voor het vertrouwen van burgers in de overheidsdiensten aldus Stuiveling. Voormalig vicepresident van de Raad van State Herman Tjeenk Willink betoogde eerder op de dag dat door de verzelfstandiging van overheidsdiensten burgers zijn verworden tot ‘cliënten’. Maar ook voor een oordeel over de positie van de burger voor en na de verzelfstandiging ‘ontbreekt ten ene mate’ de benodigde informatie volgens Stuiveling.

‘Voor senatoren hangt er veel van af’

Tijdens de hoorzittingen worden oud-ambtenaren, oud-bewindslieden, oud-parlementariërs en belanghebbenden gehoord. De commissie bestaat naast Roel Kuiper uit: Frank de Grave (VVD), Guusje ter Horst (PvdA), Marijke Vos (GroenLinks), Arjan Vliegenthart (SP), Gerrit Terpstra (CDA) en Kees de Lange (OSF).

“Klinkende namen”, schrijft politiek redacteur Oscar Vermeer vandaag in NRC Handelsblad. En dat is niet voor niets. Vermeer:

“Er hangt voor de senatoren veel vanaf. Er zal media-aandacht zijn – ongebruikelijk voor de Eerste Kamer waar je zelden een journalist tegenkomt. Er komt een reeks aan oud-bewindslieden en oud-parlementariërs langs. En het is een mooie kans voor de senatoren om zich te profileren.”

De overige hoorzittingen zijn gepland op 6, 7, 8, 11, en 13 juni.

    • Lex Boon