China weert ‘4 juni’ van het web

‘4/6, kaars, tent, student, nooit vergeten, tanks, slachtoffers’: de Chinese regering weert vandaag verwijzingen naar het protest op het plein van de Hemelse Vrede, 23 jaar terug.

Wandelaars gisteren op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking. Het herdenken van de studentenprotesten daar in 1989 is taboe in China. Foto AFP

De lijst van gecensureerde woorden op het Chinese internet werd vandaag op de 23ste herdenkingsdag van de onderdrukking van ‘Tiananmen’ met het uur langer. Alle woorden, data, historische verwijzingen en synoniemen die maar bij benadering kunnen worden geassocieerd met de bloedige onderdrukking van de Tiananmendemonstraties op 3 en 4 juni 1989 werden in een digitaal kat en muisspel tussen censoren en internetters geblokkeerd.

Een greep: 23, 3/4, 4/6, BBC, kaars, tent, herdenking, gedachte, student, nooit vergeten, Tiananmen, tanks, slachtoffers, 4 juni incident, democratie en het nummer 2, een verwijzing naar de gevangenis waar nog een aantal betogers van toen vast zit.

Daaraan moeten nog namen van bekende studentenleiders worden toegevoegd en titels van honderden jaar oude boeken en toneelstukken over onrechtvaardigheid. Die werden gebruikt en door vele internetters begrepen als codewoorden voor wat officieel het ‘4 juni-incident’ is gaan heten. Zelfs de meest onschuldige foto’s en video’s van het Tiananmenplein in Peking werden op zeker moment geblokkeerd, nadat enige oude beelden van de demonstraties toch op het internet verschenen.

De directies van grote internetbedrijven en portals zoals Baidu en Sohu kregen in de loop van de ochtend opdracht van de overheid de censuurafdelingen uit te breiden, te laten overwerken en iedereen pas naar huis te laten gaan als de „harmonie op het internet’’ is hersteld. Deze tekst uit een officiële e-mail ging al snel bij wijze van stil protest rond op redacties van binnen- en buitenlandse media. Tienduizenden klachten over de ingrepen zelf moesten worden verwijderd.

De Tiananmendemonstraties van 1989 zijn nog altijd taboe in Chinese media en in geschiedschrijving. Over de betogingen zelf, de politieke besluitvorming over het inzetten van leger en politie en de nasleep mag niet worden geschreven. Een nieuw boek van de toenmalige burgemeester van Peking, die het inzetten van het leger nu betreurt, is verboden. De demonstraties in Hongkong, gisteren en vandaag, waarbij tienduizenden openheid van zaken eisen, worden in de rest van het land genegeerd.

In de autonome haven- en beursstad van China wordt vanavond ook een replica meegedragen van de God van de Democratie die 23 jaar geleden op het Tiananmenplein stond. Bij de demonstraties zijn oud-studentenleiders aanwezig, onder wie Fang Zheng, wiens benen op 4 juni 1989 werd verbrijzeld. Volgens Fang zal het niet lang meer duren voordat de autoriteiten verantwoording zullen afleggen voor de dood van honderden demonstranten. „Zonder openheid geen sociale stabiliteit en vooruitgang”, zei hij vandaag in de South China Morning Post.

De strenge controles van de overheid verhinderden sommigen niet de gebeurtenissen van toen te herdenken. In zuidwestelijk en centraal China kwamen kleine groepen bijeen om openheid en verantwoording te eisen. In de provincie Shandong werden uit protest tegen de geheimzinnigheid door oud-actievoerders korte hongerstakingen gehouden. Op het Tiananmenplein zelf was het vandaag door de uitgebreide bewaking rustiger dan anders.