Piep - er volgt nu een knal

Klik klik klik klik klik klik … Jagende walvissen ‘horen’ hoe hun omgeving eruit ziet. Aan echo’s. Zelf maken ze harde klikkende geluiden. Daarna luisteren ze heel goed hoe die onder water weerkaatsen en weer terugkomen. Zo weten ze wat er veraf is, dichtbij en heel dichtbij. Zo weten ze waar ze zijn, waar ze naartoe moeten – en waar ze een lekkere vis kunnen ophappen.

Hun geklik kan heel hard zijn. Oorverdovend. En meteen daarna horen ze toch nog die zachte echo’s, de mini-klikjes. Wonderlijk. Onderzoekers van de Universiteit van Hawaii wilden uitzoeken hoe dat kan. En Kina deed mee. Kina is een tamme zwarte zwaardwalvis. Met haar bek vol tanden is ze toch heel goedmoedig, Ze vindt het best als mensen even stroomdraadjes op haar kop plakken die meten wat er binnen allemaal gebeurt. In haar hersenen. Zo kunnen we kijken naar wat een walvis hoort.

Kina kreeg af en toe een gemeen hard geluid horen, met daarvoor eerst een zachte pieptoon. De eerste keer kwam de knal hard in haar hersenen aan. Maar daarna minder hard. Toen wist de walvis: o jee, pieptoon, oren dichthouden voor die knal erna. (De onderzoekers vertelden dat op het congres The Accoustics , mei 2012)

Nu heeft een walvis niet echt oren om dicht te houden. De kop is eigenlijk één groot oor, een super-instrument. Maar toch kan Kina haar gehoor dus een beetje afsluiten Daar is nóg iets moois mee. We kunnen walvissen gaan wáárschuwen. Voor ons. Mensen maken veel herrie onder water, met onverwachte harde knallen. Voor sonar, om net als walvissen de omgeving te ‘horen’ – maar dan met geknal. Of voor bodemonderzoek, met explosies.

Tandwalvissen hebben daar last van. Zoals onze oren kunnen suizen, kan de hele walviskop suizen, lijkt het wel. Slecht horen … richtinggevoel kwijt … … geen evenwicht meer. Zielig, ja, en onbeleefd van ons. Maar als het toch moet kan het dus iets netter. Gaan we ze waarschuwen. Met zachtere vaste waarschuwingssignalen vooraf. Dankzij de geduldige Kina. Er klinkt zo onder water opeens ook mooie toekomstmuziek.

Frans van der Helm

    • Frans van der Helm