Column

Geef die scholier maar een duwtje

In vele Nederlandse huishoudens gebeurt de komende maanden iets opmerkelijks. Nu de eindexamens zijn afgelopen en de geslaagden zich op hun toekomst beraden, komen tienduizenden van hen op mysterieuze wijze tot de conclusie dat een rechtenstudie de beste keuze is, of een bachelor psychologie, of ze besluiten dat het een uitstekend idee is om zich te bekwamen in de communicatiewetenschappen. Deze studies horen, samen met geneeskunde, tot de populairste onder de eerstejaars.

Ik stel me voor hoe aan al die tienduizenden keukentafels zo’n tiener met de handen in het haar zit tussen de universiteitsbrochures. Een studie is een logische vervolgstap, maar welke studie? Dat is een ingewikkelder vraagstuk. En dan zijn er altijd die babyboomers – teleurgestelde ooms, aangeschoten buurvrouwen – die langskomen op de examenborrel en weemoedig oreren dat het het aller-, aller-, allerbelangrijkst is dat je iets kiest wat je het aller-, aller-, allerleukst vindt en dat je je van niemand iets moet aantrekken.

De twijfelende scholier denkt nog iets harder na. Niets is het allerleukst. Wiskunde is stom. Ik ben geen nerd – ik ben heel sociaal. Misschien moet ik daar iets mee doen, met mensen, communiceren, managen , zoiets, Iets Met Mensen. Misschien is dat wel het allerleukst. Dus begeeft de Nederlandse scholier zich vol frisse moed naar de faculteit voor de letteren of de kunsten of de zogenaamde geesteswetenschappen, in groten getale, elk jaar weer. Bijna niemand voelt zich aangesproken door al die werkgeversorganisaties en bestuurders die hardop hunkeren naar meer hoogopgeleid bètapersoneel. Niemand lijkt zich te bekommeren om de jongerenwerkeloosheid. Die is bezig aan een opmars. Het credo blijft dat maatschappelijke wenselijkheid en werkgelegenheid absoluut ondergeschikte argumenten moeten blijven bij de studiekeuze. Het moet leuk zijn. Als je niet weet wat leuk is, dan bedenk je maar wat leuk is. Het is geen wonder dat ‘iets met mensen’ populair is. Wie vindt dat nou niet leuk?

Zelden ben ik het eens met Tweede Kamerlid Ronald Plasterk (PvdA), maar afgelopen zondag had hij toch een punt in Buitenhof, toen hij voorstelde om zo’n bètastudie financieel aantrekkelijker te maken. Ik zou zelfs verder willen gaan. Je kiest een aantal studierichtingen uit waarvan we echt genoeg afgestudeerden hebben in ons land. Elke student die deze studie kiest, laat je vanaf jaar één een langstudeerboete betalen. Boodschap: elk jaar dat je aan deze studie hebt besteed, is er één te veel, of althans, elk jaar dat jij maar tweeduizend euro collegegeld hebt betaald en dus een bak met subsidie voor jouw opleiding communicatiewetenschappen hebt ontvangen, is er één te veel.

Presentatrice Clairy Polak van Buitenhof was, als vanzelfsprekend, volledig ontdaan door het voorstel van Plasterk. De gelijkheid zou in het geding zijn. Animal Farm, bracht ze ontgoocheld uit – maar uiteindelijk mag een maatschappij best zijn gemeenschapsgeld uitgeven aan de hand van haar behoeften. Hoeveel bedrijfseconomen heeft een land écht nodig? Op een bepaald moment zijn er toch gewoon genoeg communicatiewetenschappers? Het barst van de organisatiepsychologen, adviseurs, coaches en trainers. Deze ‘mensenmensen’ zijn allemaal op zoek naar een werknemer om te psychologiseren. Dit land bulkt van de mensen die alleen maar waarde rondschuiven in plaats van waarde creëren. We leiden containers vol human resources managers op. Zij moeten uiteindelijk allemaal voor grote instanties en bedrijven, in dezelfde piepkleine vijver met ingenieurs, vissen naar die enkeling die een beetje een degelijke assemblagelijn kan ontwerpen. Dertigduizend mensen in Nederland studeren rechten. Waarom denk je dat er zo veel regeltjes zijn in dit land? Waar moeten die mensen zich anders mee bezig houden?

Echt, het is geen slecht idee om geld weer een rol te laten spelen aan die keukentafels – niet alleen voor onze economie, maar ook uit paternalisme, om die in diepe, diepe twijfel verzonken scholier een duwtje te geven in de goede richting, om hem met zachte hand te bewege de maatschappelijk meest waardevolle carrière bewegen. Niks mis mee.