Fokke & Sukke zo klein als bacteriën

Een cartoon van Fokke & Sukke (F&S) met twee wetenschappers is verkleind tot een plaatje van 0,001 bij 0,001 millimeter – even groot als de DNA-letters op de pagina hiernaast. De kleinste stipjes in het plaatje zijn nog geen 2 nanometer (nm), een miljoenste millimeter.

Dit staaltje is geleverd door de natuurkundige Willem van Dorp van de vakgroep materiaalkunde van de Rijksuniversiteit Groningen, die zo zijn “onderzoek toegankelijk wil maken voor een breder publiek”. Het gaat om onderzoek in de micrografie, het schrijven en tekenen op nanoschaal.

De minicartoon heeft Van Dorp gemaakt op een doorzichtig koolstofmembraan, het ‘papier’. Daarboven zweefde een wolfraamhoudend gas, waarvan de moleculen tijdelijk aan het membraan ‘plakken’. Met een elektronenbundel – zijn ‘pen’ – schoot hij plakkende moleculen kapot. Dat wolfraamhoudend residu vormde de ‘lijnen’ op het membraan. De bundel werd bestuurd door een computer, waarin de cartoon was ingescand. Eerder hadden natuurkundestudenten van de Universiteit Twente ook een F&S-cartoon verkleind, maar hun minicartoon was tien keer groter dan die van Van Dorp. “Blijkbaar zijn onze cartoons een ijkpunt voor lithografie”, grapt tekenaar Jean-Marc van Tol. “Daar zijn we heel trots op.” Een T-shirt met F&S ging onlangs naar André Kuipers in de ruimte en eerder maakte het drietal achter F&S cartoons bij de bètacanon, memoreert Van Tol: “We zijn populair bij bètawetenschappers.” Karel Berkhout

    • Karel Berkhout