De premier wil meer Turkse baby’s

Al 30 jaar is abortus legaal in Turkije. Maar nu stelt premier Erdogan de ingreep gelijk aan moord. Neemt gelovige politiek het dagelijks leven over? Of nationalisme?

Turkse feministen protesteren bij het kantoor van de Turkse premier Erdogan tegen beperking van abortus. Foto AFP

In de wachtkamer schuifelt een jong stel binnen. Zij draagt een hoofddoek, hij houdt een iPhone aan zijn linkeroor. De tafel ligt vol met brochures. Hoe onderbreek ik mijn zwangerschap? En: Bebegim, mijn baby. De jongen onderbreekt zijn telefoongesprek en maakt een wegwerpgebaar met zijn hand. Om te zeggen: „Wij hebben niks te zeggen.”

De abortuskliniek in het hart van de conservatieve wijk Fatih in de Turkse stad Istanbul ontvangt patiënten van alle politieke richtingen, vertelt dokter Ayse boven, in de operatiekamer. „Vrouwen met niqaab, boerka, hoofddoek, of geblondeerd. Iedereen komt hier langs.”

Abortus is sinds 1983 legaal in Turkije. Maar die wet is niet langer vanzelfsprekend sinds premier Tayyip Erdogan deze week de aanval opende op abortusklinieken. „Dit is moord”, zei hij, en hij kondigde aan de wet die nu abortus tot in de tiende week van de zwangerschap toestaat, zo snel mogelijk aan te passen. „Het hoort niet bij onze waarden. Dit kan niet worden toegestaan.”

Hier in de abortuskliniek in Fatih wijten ze de uitspraken aan de strenge leer van de premier, zelf vader van vier kinderen. „Tayyip is een politicus die dicht bij het geloof staat en weet dat veel mensen van zijn aanhang abortus zien als een zonde”, zegt de dokter. Ze geeft liever haar achternaam niet, „je begrijpt best waarom”. De telefoon stond hier in de afgelopen dagen roodgloeiend, vertelt ze. „Voert u nog abortussen uit”, willen de vrouwen weten. „Kan het nog?”

De woorden van de premier lokten een fel debat uit. Vrouwengroeperingen marcheerden naar zijn kantoor en de praatprogramma’s en kranten hebben het nergens anders meer over. Is de premier bezig de seculiere republiek te drenken in zijn strenge leer?

Columnist Mustafa Akyol, belijdend moslim, betwijfelt dat. Hij herinnert aan de visie van islamgeleerden waarin de foetus pas een ziel krijgt als hij of zij volledig is gevormd, in de vierde maand van de zwangerschap. „De islamitische visie op abortus is meer genadig dan de christelijke visie.”

De premier lijkt zich in zijn uitspraken vooral te laten leiden door de nationalist in hem. Behalve over abortus maakt hij zich druk over het hoge percentage keizersneden bij geboortes: 40 procent in Turkije tegenover 12 procent in Nederland. Volgens de premier zijn abortus en keizersneden onderdeel van „een samenzwering en een operatie” die het geboortecijfer en de groei van de Turkse economie tegenwerken.

Een vrouw die een keizersnede heeft gehad, kan niet meer dan twee kinderen krijgen, weet Erdogan. De premier adviseert zijn aanhang al jaren ten minste drie kinderen op de wereld te zetten. Wellicht omdat statistieken laten zien dat er binnen twintig jaar meer Koerden zijn dan Turken in dit land. Voor Koerdische plattelandsfamilies zijn veel kinderen een economische garantie; voor verstadste Turken een carrièrelast. De premier wil meer Turkse baby’s maar misschien ook gewoon meer baby’s. Tijdens een bezoek in Kazachstan adviseerde hij de premier van dat land zelfs een minimum van vijf. Tayyip als vader van de wereld.

In Fatih, op de stoep van de abortuskliniek, zijn de strenge woorden dankbaar ontvangen. „Hij heeft gelijk, abortus is een zonde”, zegt Emine Comert, met hoofddoek en een kinderwagen. „Het is alsof je een mens in de vuilnisbak gooit.”

In de abortuskliniek vrezen ze de gevolgen van dit groeiende sentiment. Het ministerie van Volksgezondheid stuurde dit weekeinde brieven naar alle klinieken in het land die oproepen onnodige keizersneden en abortussen te stoppen. „Maar wij vragen onze patiënten altijd al indringend om af te zien van hun beslissing”, vertelt dokter Ayse. „Dat lukt eigenlijk nooit. Niemand komt hier voor de lol. Vrouwenmisbruik is hoog en een vrouw moet zelf een keuze kunnen maken. Het gaat om de kwaliteit van het leven, niet om de kwantiteit.”

De abortuskliniek moet volgend jaar de deuren hoe dan ook sluiten. Het ministerie wil de wildgroei van kleine klinieken een halt toe roepen, zodat in de grote steden in het land straks alleen nog grote privéziekenhuizen over zijn. De wet is hier speciaal voor aangepast.

„En je kunt wel raden wie de eigenaren zijn van die grote ziekenhuizen. Allemaal fans van de zittende regering”, zegt de eigenaar van de abortuskliniek. Ook hij wil zijn naam niet in de krant.

Dokter Ayse is er niet gerust op. De politiek sluipt het dagelijks leven in. Het gemeentebestuur bepaalt nu zelfs wat er in de theaters te zien is, terrassen in het centrum van Istanbul worden verboden, dorpen op het platteland doen alcohol in de ban. ‘Ik ben de premier, dus ik bemoei me met alles’, hoorde ze Erdogan onlangs zeggen. „Mag ik straks ook geen minirok meer dragen?”, vraagt de dokter.

Of en hoe de abortuswet zal worden aangepast, moet nog blijken. De AK-partij van Erdogan heeft een meerderheid in het parlement, dus het kan.

In het debat dat is losgebarsten, werd een andere polemiek vergeten. De afgelopen weken moest premier Erdogan opnieuw verantwoording afleggen voor de dood van 34 Koerdische smokkelaars in de provincie Uludere, die eind december werden gebombardeerd. Wie had de F-16 piloten wijsgemaakt dat de tieners strijders van de PKK waren? „Iedere abortus is een Uludere”, sprak de premier in het heetst van de strijd in het parlement. De bommen verdwenen prompt van de voorpagina. Een spindokter had geen betere afleiding kunnen verzinnen.

    • Bram Vermeulen