Boris Gelfand lijdt met Nederland

Z oals veel schaakliefhebbers had ik liever een jongere uitdager van Anand gezien, zoals Magnus Carlsen of Levon Aronian. Hoe eerder een van die twee tegen Anand aan zou treden, hoe beter ik het vond. Niet omdat ik graag wilde dat Anand zijn titel kwijt zou raken. Ik wilde dat de strijd tussen de generaties gevoerd zou worden op een moment dat de oudere nog weinig van zijn krachten verloren heeft. Als de jongere dan wint, heeft hij ook echt gewonnen.

Je kunt het Boris Gelfand moeilijk kwalijk nemen dat hij eerst het toernooi om de World Cup en vervolgens de kandidatenmatches won, en ons daardoor de clash tussen de generaties onthield.

Bijna iedereen gunde het Gelfand wel dat hij de WK-match zou winnen. Bijna iedereen gunde het Anand ook dat die zijn titel zou prolongeren. De match maakte voor hij begonnen was weinig emoties los en de spelers deden er weinig aan om dat in de loop van de strijd te veranderen.

Na de twaalfde partij vroeg Peter Doggers van de website Chessvibes aan Gelfand of het met schaken net zo was als met voetbal: „Sommige trainers zeggen dat het onmogelijk is om strafschoppen te oefenen, anderen zeggen dat het wel kan. Hoe is dat met de tiebreak, doet u daar nog een speciale training voor?”

Gelfand nam de tijd voor een ernstig antwoord: „Die trainers die zeggen dat strafschoppen niet geoefend kunnen worden, dat zijn Nederlandse trainers. Het is me een doorn in het oog, want ik ben een fan van het Nederlandse team. Door die dwaze opvatting moeten de Nederlandse voetbalfans nu al jaren lijden, en ik lijd met hen mee.”

Ik ben zelf geen fan van het Nederlandse voetbalteam, ook niet van andere voetbalteams trouwens, maar ik was toch vertederd door dat medeleven van Gelfand, alsof hij een beetje bij de Nederlandse familie hoort.

Gelfand speelde de tiebreak zoals hij dat gewend is in klassieke en in snelle partijen: diep nadenken in moeilijke stellingen, met het risico later in grote tijdnood te komen. Hij heeft er heel wat tiebreaks mee gewonnen, maar deze keer betaalde hij er een hoge prijs voor.

Als u mijn aantekeningen hieronder bij het toreneindspel wat te apodictisch vindt, bedenk dan dat er na 50. Txa7 nog maar zes houtjes op het bord stonden en dat van zulke stellingen tablebases bestaan die met absolute zekerheid kunnen zeggen of een stelling gewonnen is of remise. In zo’n geval spreek ik slechts de computer na.

Ik keek vaak naar de Engelse versie van de officiële website van de WK-match waar Dirk Jan ten Geuzendam van New in Chess en NRC Handelsblad prominente commentatoren ontving. Jan Timman was er ook twee keer en zei iets grappigs over de grimassen die Kasparov vroeger vaak maakte tijdens zijn partijen: „In het begin deed hij het duidelijk bewust om zijn tegenstanders te hinderen. Maar op den duur werd het een gewoonte die zo bij hem was ingesleten dat hij het ook deed als hij tegen een computer speelde.”

Ook interessant was een voorstel van Kramnik – hij zei overigens dat hij het niet zelf bedacht had – om de tiebreak voor de match te laten spelen, in plaats van daarna. Een vreemd, maar zinnig idee. Het zou de strijdlust tijdens de gewone partijen bevorderen, omdat er nooit meer een situatie kon ontstaan waarin een remise voor beide partijen even gunstig was.

Gelfand-Anand, derde rapidpartij

1.d4 d5 2.c4 c6 3.Pf3 Pf6 4.e3 Lf5 5.Pc3 e6 6.Ph4 Lg6 7.Pxg6 hxg6 8.Ld3 Pbd7 9.0-0 Ld6 10.h3 0-0 11.Dc2 De7 12.Td1 Tac8 13.c5 Lb8 14.f4 Pe8 15.b4 g5 16.Tb1 f5 17.b5 Wits actie komt snel, terwijl zwart nog niets heeft. 17…gxf4 18.exf4 Pef6 19.bxc6 bxc6 20.La6 Tc7 Na 20…Tcd8 zou zwarts c-pion vallen, maar nu komt zijn loper op b8 in het nauw. Wit staat gewonnen. 21.Le3 Pe4 22.Tb2 g5 23.Tdb1 gxf4 24.Lxf4 e5 25.Lxe5 Pxe5 26.Txb8 Met 26.Pxe4 had wit een stuk en de partij gewonnen. 26…Pg6 27. Pxe4 fxe4 28. Df2 Dg7 Nu staat wit slechts een pion voor en zwart krijgt actief spel. 29.Kh2 Tcf7 30.Dg3 Pf4 31.T8b3 Dxg3+ 32.Txg3+ Kh7 33.Td1 Pe6 34.Le2 Tf2 35.Lg4 Pf4 36.Tb1 Tf7 37.Tb8 Txa2 38.Tc8 e3 39.Txe3 Txg2+ 40.Kh1 Td2 41.Txc6 Pe6 42.Tf3 Txf3 43.Lxf3 Pxd4 44.Tc7+ Kh6 45.Lxd5 Tc2 46.Le4 Tc3 47.Kh2 Kg5 48.Td7 Pf3+ Wit heeft zich in de vorige fase goed geweerd en zwart heeft problemen, die het best konden worden opgelost met 48…Pe6. 49.Lxf3 Txf3 50.Txa7

(zie diagram rechtsboven) 50…Tc3 51.Tc7 Dit is nog remise. 51…Kf5 Maar hierna niet meer. 52.c6 De winstzet was 52. Tc8 52…Ke6 Nu was 52…Tc2+ de enige zet die remise hield. 53.h4 Kd6 54.Tc8 Ta3 55.Kg2 Te3 56.Kh2 Ta3 57.Kg2 Te3 58.h5 Te5 59.h6 Th5 60.Th8 Kxc6 61.Th7 De laatste fout. Hier was het eigenlijk niet moeilijk meer. 51. Kg3 (of 51. Kf3 of zelfs 51. Kf2) won. Zwarts koning kan niet helpen, want zodra die contact met b7 verliest, wint wit met h6-h7. 61…Kd6 62.Kg3 Ke6 63.Kg4 Th1 Remise