Zomaar op piraten gaan schieten, dat werkt niet

Piraten op land bestrijden is onverantwoord, zegt deskundige Jort Hemmer. „De EU moet oppassen dat ze niet onderdeel wordt van lokale conflicten.”

Het moet enorm frustrerend zijn voor de Nederlandse marine die voor de kust van Somalië jacht maakt op piraten. Ze hebben een piratenkamp in het vizier, zien hoe wapens, ladders en andere benodigdheden voor kapingen in bootjes worden geladen, maar mogen niets doen. Een helikopter zou er zo naartoe kunnen vliegen en die bootjes kapot kunnen schieten.

Piraterij op land bestrijden lijkt zo simpel. Maar dat is het niet. „We weten veel te weinig om dit op een verantwoorde manier te doen”, zegt Jort Hemmer, Somalië-deskundige van instituut Clingendael. „We kunnen de consequenties van dit soort acties niet goed overzien. Het gevaar is dat deze buitenlandse militaire inzet de verkeerde mensen treft of zelfs onbedoeld onderdeel wordt van lokale conflicten.”

Hemmer heeft in mei vorig jaar onderzoek gedaan in Somalië. Niet alleen naar piraterij, ook naar bestuur, veiligheid en de economie. Daarvoor is hij ook in de semi-autonome regio Puntland geweest, een belangrijk centrum van piraterij. De president, Abdirahman Farole, presenteert zich als de man die de piraten aanpakt. Maar volgens internationale waarnemers is zijn bewind zwak, corrupt en profiteert hij zelf van piraterij.

Het gebrek aan kennis over de situatie in Puntland komt doordat er vrijwel geen journalisten, hulporganisaties en diplomaten actief zijn. Hemmer: „Ik heb met veel regionale en internationale waarnemers gesproken en die zeggen allemaal: we weten te weinig van hoe piraterij op land is georganiseerd. Als je militairen confronteert met het kennistekort, zeggen ze: we hebben inlichtingen, maar die geven we niet prijs.”

Wat weten we wel? Het aantal aanvallen door piraten neemt toe, maar het aantal geslaagde aanvallen neemt af. Een van de redenen is dat internationale schepen steeds effectiever patrouilleren. „Maar die patrouilles zijn symptoombestrijding”, zegt Hemmer, „geen onderdeel van een een duurzame oplossing voor de politieke- en veiligheidsproblemen in Somalië.”

„Piraten hebben zich tot nu erg goed aangepast aan veranderende omstandigheden. Ze zakken steeds verder af naar het zuiden, gebruiken zwaardere wapens en behandelen gijzelaars agressiever.”

Volgens Hemmer bestaat het risico dat dit ook aan land zal gebeuren. De piratenkampen zijn vaak niet meer dan provisorische constructies van hout en golfplaten. „Gooi daar een bom op en de piraten zullen zich waarschijnlijk verplaatsen naar civiele gebieden”, zegt Hemmer. „Het is al moeilijk om een onderscheid te maken tussen piraten en de lokale bevolking. Er is weinig verschil tussen een vissersboot en een piratenboot. Bovendien is er een hele keten van lokale bedrijvigheid ontstaan rondom piraterij: boten, eten en drinken, spullen voor kapingen. Veel losgeld van kapingen vloeit weer terug in de lokale economie.”

De Europese Unie wil militaire acties op land dan vermoedelijk ook niet afstemmen met de autoriteiten, zegt Hemmer. „Ze vrezen dat gevoelige informatie dan in verkeerde handen valt.” Wel is Europese Unie voor informatie deels afhankelijk van het bewind van Puntland. „Die informatie is per definitie gekleurd, want de autoriteiten pikken zelf een graantje mee van piraterij”, zegt Hemmer. „Aanvankelijk deden de autoriteiten weinig om piraten aan te pakken, maar dat is langzaam aan het veranderen.”

Daar zijn verschillende verklaringen voor, waarbij de ingewikkelde clanverhoudingen een rol kunnen spelen. „Het vermoeden bestaat dat alleen bepaalde piratensyndicaten worden aangepakt”, zegt Hemmer. „Het zou kunnen dat syndicaten die tot een andere clan behoren inmiddels zoveel geld en wapens hebben dat ze de machtsbasis van de president bedreigen. De EU moet oppassen dat ze niet onbedoeld onderdeel wordt van een lokale machtsstrijd.”

    • Toon Beemsterboer