Tragedies duren maar drie minuten

Daniil Charms en twee vergeten kluchtschrijvers komen samen in Zwischenfälle door het Burgtheater uit Wenen. Een lofzang op de tragiek van het ultrakorte, maar beslissende moment.

Door een gat in de muur zien we de spartelende benen van een vrouw, daarna hangt ze met haar lange, blonde haren. Kort daarop is het echtelijke bed van een echtpaar tegen diezelfde wand gespijkerd. Ze liggen met de ruggen naar elkaar gekeerd. De liefde is over.

In een andere scène wachten kantoormensen vergeefs op de trein. Zes mannen, vier vrouwen. Telkens komt een trein binnen maar raast voorbij. Verwachting en wanhoop wisselen elkaar af. Dan klinkt er een dreigend geluid, alsof de wereld in elkaar stort. Scène afgelopen.

Dit zijn enkele van de ruim vijftig ultrakorte minidrama’s die de Duitse regisseur Andrea Breth (1952) samenbrengt in de voorstelling Zwischenfälle door het Weens Burgtheater die tijdens het Holland Festival naar Amsterdam komt. Kleine voorvallen met grote gevolgen, absurde scènes en irreële gebeurtenissen: dat zijn voor Breth de momenten waarop ons bestaan een wending neemt.

Breth vindt inspiratie bij de Russische avant-gardeschrijver Daniil Charms en twee bijna vergeten Franse kluchtschrijvers, Georges Courteline en Pierre Henri Cami. Elke miniatuur van hun hand, geschreven in lichtabsurde stijl, krijgt een elegante, virtuoze performance. Associaties met de films van Charlie Chaplin liggen voor de hand. Cami was trouwens de inspirator voor Chaplin.

De sketches zijn niet meer dan korte flitsen. Tragedies samengevat in drie minuten. Neem de eerste huwelijksnacht. De prille bruid deinst terug voor het bed, waarin ze weldra zal belanden. Ze draagt nog haar bruidsjurk met sleep. Het bruidsboeket begint al te verwelken. In paniek belt ze haar moeder, die haar pasgehuwde dochter het goedbedoeld advies geeft „welwillend” te zijn. Ondertussen verschuift het perspectief naar de moeder die van alle vragen van haar dochter en eigen raadgevingen behoorlijk vurig wordt en in erotische vervoering raakt.

Andrea Breth is een toonaangevend Duits regisseur, werkzaam bij het Weense Burgtheater. Haar regies, waarvan eerder in het Holland Festival Stella van Goethe was te zien, hebben een zwaarmoedige stijl. De verrassing in Wenen was dan ook groot dat ze zich waagde aan een aanstekelijke vorm van theatraal absurdisme.

Tegen het slot van Zwischenfälle belanden we bij twee mannen van wie de een onophoudelijk tegen de ander praat. De zwijgende staat op het punt in razernij uit te breken, zo kwellend is de praatzucht van zijn tegenspeler. Dat is precies wat het absurdisme in theater moet doen: de boel uit de hand laten lopen. Realisme ontaardt in surrealisme en gekte. Beschaving is niets anders dan de afspraak dat we keurig naar elkaar luisteren. Totdat het luisteren ondraaglijk wordt. Het ingenieuze Zwischenfälle verandert onze blik.

Holland Festival: ‘Zwischenfälle’ door Burgtheater Wien. Stadsschouwburg Amsterdam, 2 en 3 juni. Inl. hollandfestival.nl