En zo begint het vreemdgaan

De literaire liefdesverklaring van deze week: schrijver Philip Huff over de roman ‘Light Years’ van James Salter.

‘Light Years (1975) van James Salter volgt twintig jaar lang, als een rivier, het onttakelende huwelijk van Viri en Nedra.

In het boek schrijft Salter prachtig over hoe licht op dingen valt. Dat kan een boom zijn, maar ook een huwelijk. Als schrijver verhandel je je blik op de wereld. Salter schaaft en schaaft en schaaft tot de woorden diep resoneren en waarachtig zijn; het gaat er een schrijver om hoe hij de waarde van een cliché opnieuw munt.

„Het samenzijn van Viri en Nedra wringt. Hij is architect en rijdt elke dag heen en weer naar New York. Zij bestiert onderwijl hun prachtige huis en de kinderen en denkt na twintig jaar: wat heb nu ik eigenlijk onderhouden, een groot huis, terwijl hij elke dag in de stad was?

Maar dat leven in de stad is niet fijner, hij is ook niet gelukkig en wil eigenlijk in dat huis zijn. Zo ben je altijd ergens waar je niet wilt zijn. Het knelt als je de ander gaat aanrekenen dat die wél is waar-ie wil zijn. Viri en Nedra zoeken dan geluk bij een ander, en zo begint het vreemdgaan.

„Er zit een gat tussen hoe het is en hoe je denkt dat het zou moeten zijn. Dit boek toont die kloof prachtig. In Viri’s woorden: ‘There are really two kinds of life. There is the one people believe you are living, and there is the other. It is this other which causes the trouble, this other we long to see.’

„Mensen denken dat er een klare lijn zit tussen die twee levens. Salter laat zien dat het een grijs gebied is waar je de hele tijd doorheen wandelt zonder een van de kanten te raken. Elke keer als je een trede omhoog neemt op de trap, duw je ’m door je bijgestelde verwachtingen ook weer omlaag. Je komt niet dichter bij dat hoe-het-zou-moeten-zijn: het is gewoon altijd zoals het is.

De vader van Nedra bijvoorbeeld is een vertegenwoordiger die nooit de slag heeft gemaakt naar rijkdom. Hij komt bij ze logeren, maar er is een grote afstand tot zijn dochter doordat hij verbitterd is, overal in het huis ziet hij het succes van zijn schoonzoon. En onderwijl, van de buitenkant, als je er langs zou rijden, zie je een prachtig huis in de bossen met keukenramen met warm geel licht en een opa op bezoek bij zijn twee kleindochters en zou je denken: dit is die ‘facebookfoto’, zo zou ik het ook willen hebben.

„Door het huis van Viri en Nedra kamer voor kamer te beschrijven, elk object erin, laadt Salter de voorwerpen met liefde en wrangheid – het is een roman, geen makelaarsprospectus. Het begin van het boek draagt nog de warmte van het huis en het gezin dat er in leeft.

In de eerste scène vindt Viri samen met zijn twee jonge dochters hun weggelopen pony terug en speldt hij zijn kinderen een lieflijk verhaal op de mouw dat het beest was gaan zwemmen in de rivier: ‘She was trying to get the onions on the bottom. That's where they grow.’ Daar spreekt zoveel liefde uit. Je moet als schrijver geluk eerst neerzetten voordat je het kunt afbreken.

„Het boek eindigt prachtig: ‘It happens in an instant. It is all one long day, one endless afternoon, friends leave, we stand on the shore’. Die laatste vijf woorden zijn haast filosofisch en zeggen meer over het leven dan een hele alinea Sein und Zeit van Heidegger: de rivier die aan je voorbij trekt, de rust van het kijken naar het grote wassende water, het moment dat je moet oversteken naar de andere kant, het afscheid van vrienden – dat schuilt er allemaal in.”

James Salter: Light Years. Vintage Books, 322 blz. € 17,- In het Nederlands is werk van Salter, uitgegeven door Meulenhoff, alleen antiquarisch verkrijgbaar.

    • Toine Donk