Wereldtitel zonder glans voor Anand

De Indiase schaker Anand (42) prolongeerde zijn wereldtitel. Of hij over twee jaar nog fit genoeg is om kampioen te blijven, is twijfelachtig. Want er zit sleet op zijn spel.

Wat de tweekamp om het schaakwereldkampioenschap tekort was gekomen aan spanning en dramatiek werd gisteren in Moskou voor een groot deel goedgemaakt in een tiebreak van vier uiterst opwindende rapidpartijen. De Indiër Viswanathan Anand blijft wereldkampioen. Hij won de tiebreak tegen de in Rusland geboren Israëliër Boris Gelfand met 2,5-1,5, maar Anand moest zijn overwinning wel voor de poorten van de hel wegslepen.

Het snelle tempo legt de zweep over de spelers en zorgt voor zware druk; ze kregen 25 minuten bedenktijd voor de hele partij, plus tien seconden per zet. Die extra seconden zorgen ervoor dat iemand in een glad gewonnen stelling niet door tijdsoverschrijding kan verliezen, maar wie al zijn tijd verbruikt heeft en in een moeilijke stelling van slechts tien seconden per zet moet leven, is er slecht aan toe. In die situatie was Gelfand gisteren een paar keer.

De eerste van de vier partijen werd na grote avonturen remise. In de tweede was Gelfand in moeilijkheden, maar tegen het eind had hij een stelling bereikt die hij met meer bedenktijd remise had gehouden. Nu werd hij het slachtoffer van een van de handige trucjes die Anand nog in de stelling wist te vlechten.

In de derde partij leek het of Gelfand meteen terug zou slaan. Rond de 25ste zet had hij het direct uit kunnen maken. Hij zag het niet en gaf Anand een nieuw leven, maar ook later, vlak voor het eind, had hij in een toreneindspel nog makkelijk kunnen winnen. Makkelijk, tenminste als hij even rustig had kunnen nadenken, maar daar was geen tijd voor. De partij werd remise, net als de vierde partij, waarin Gelfand weer de beste kansen had gehad.

Het moet een teleurstellend einde zijn geweest van een wedstrijd die voor Gelfand het hoogtepunt van zijn carrière was. Al ongeveer twintig jaar geleden gold hij als een van de kroonprinsen aan het hof van koning Kasparov, maar nooit speelde hij een grote rol in de strijd om het wereldkampioenschap, tot hij zich vorig jaar, in de herfst van zijn loopbaan, verrassend voor de titelstrijd plaatste.

De match in Moskou was georganiseerd en betaald door een oude jeugdvriend van Gelfand, Andrej Filatov. Ze kenden elkaar van de Academie voor Sport in Minsk, waar ook Filatov misschien ambities had om beroepsschaker te worden. Filatov bracht het tot kandidaat-meester, maar hij ging toch liever in zaken, werd miljardair en zorgde nu voor de WK-match voor een eerbiedwaardige locatie – het Tretjakov museum – en een riant prijzengeld: 2,5 miljoen dollar, waarvan Gelfand 45 procent krijgt. De rest is voor Anand.

Filatov hoeft zich niet te schamen voor het optreden van zijn oude vriend, want Gelfand liet het beste spel zien, zowel in de twaalf gewone partijen, als in de tiebreak. Het enige waarin hij voor Anand onder deed was de pragmatische indeling van zijn bedenktijd.

Anand zei na zijn overwinning dat hij zichzelf nooit als favoriet had gezien en dat het beide kanten uit had kunnen gaan. „Ik won omdat ik won, dat is het.”

Nuchtere woorden van een kampioen die wel begreep dat dit niet de schitterendste parel aan zijn kroon was.

Het is de vijfde keer dat Anand wereldkampioen is geworden. Hij werd het op verschillende manieren; na een knock-out toernooi, na een klassiek toernooi en drie keer na een tweekamp. Ondertussen werd hij ook nog wereldkampioen in het rapidschaak en in het snelschaak.

Hij is een nationale held in India en ongetwijfeld een van de grootste schakers uit de geschiedenis. Maar hij is 42 jaar, iets ouder dan Garry Kasparov was toen die zich uit het serieuze wedstrijdschaak terugtrok. Kasparov deed het omdat hij alles bereikt had wat er in het schaken te bereiken viel, maar ook omdat hij merkte dat zijn superioriteit over zijn concurrenten minder was geworden.

Hetzelfde geldt nu voor Anand. Wie bijvoorbeeld zijn schitterende overwinning in de tweekamp tegen Kramnik uit 2008 vergelijkt met zijn spel van nu tegen Gelfand, moet wel de conclusie trekken dat hij er de afgelopen jaren niet op vooruit is gegaan.

Als Gelfand (43) zou hebben gewonnen, was hij een tussenpaus geweest. Eind volgend jaar moet Anand weer om het wereldkampioenschap spelen, dan waarschijnlijk tegen een van de jongeren: Magnus Carlsen of Levon Aronian. Dat wordt dan heel moeilijk.