We houden ons hart vast, en dan overdrijf ik niet

Morgen zijn de eindexamens voorbij. Dan begint het wachten op de uitslagen. De onrust onder schoolleiders is groot: ze zijn bang dat veel meer leerlingen dan andere jaren zullen zakken, doordat de minister de exameneisen heeft aangescherpt.

Nederland, Amstelveen, 05042012 - Professionele schoonmaker van schoonmaakbedrijf Robbers aan het werk op een middelbare school. Foto: David van Dam David van Dam/Hollandse Hoogte

Wordt het een slagveld zoals critici voorspellen? Of valt de schade uiteindelijk mee? Peter Reenalda, bestuursvoorzitter van de Scholen Combinatie Zoetermeer, is niet gerust op een goede afloop. Verre van dat zelfs. „Wij houden ons hart vast, en dan overdrijf ik niet”, zegt de rector van de scholengemeenschap die dit jaar in totaal 450 eindexamenkandidaten telt.

Nog één dag en dan zijn de centrale eindexamens voorbij voor 206.870 leerlingen in het Nederlandse voortgezet onderwijs. Wat velen vooraf vreesden, lijkt bewaarheid te worden, afgaande op de nerveuze geluiden die de afgelopen drie weken bij vele middelbare scholen te horen waren. Door de aangescherpte eindexameneisen – het gemiddelde cijfer van alle eindexamenvakken moet voldoende zijn, minimaal een 5,5 – zal het slagingspercentage fors onderuitgaan, is de verwachting. Compenseren met goede cijfers van de schoolexamens is met ingang van dit schooljaar niet langer toegestaan. Op 13 en 14 juni worden de uitslagen bekendgemaakt.

Reenalda houdt rekening met ongeveer tien procentpunt meer gezakte leerlingen in vergelijking met voorgaande jaren. Met andere woorden: niet één op de negen, maar één op de vijf leerlingen haalt dit jaar zijn of haar diploma niet. Reenalda: „Leerlingen zijn calculerende wezens, zo leert de ervaring, dus wellicht worden we over twee weken alsnog aangenaam verrast. Maar op basis van de geluiden die ik in de docentenkamer heb opgevangen én de resultaten van de schoolexamens, vrees ik dat dit een reële schatting is.”

Voor minister Marja van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) is het op voorhand geen uitgemaakte zaak dat dit jaar minder leerlingen zullen slagen dan voorgaande jaren. „Maar de mogelijkheid is aanwezig”, zegt ze.

Van Bijsterveldt benadrukt vooral de noodzaak van haar maatregel, die de steun kreeg van een ruime Kamermeerderheid. In de strijd tegen de vermaledijde ‘zesjescultuur’ moet „de lat een stukje hoger” worden gelegd. „De waarde van het diploma moet voor de toekomst gegarandeerd blijven en boven alle twijfel verheven zijn”, stelt Van Bijsterveldt. „De nieuwe eisen leggen een sterkere basis en zorgen voor een betere doorstroming in het vervolgonderwijs.”

Was de aangescherpte exameneis vorig jaar ingevoerd, dan waren twee keer zoveel scholieren gezakt, becijferde de koepelorganisatie in het voortgezet onderwijs, de VO-raad. Die voorspelling is in lijn met de verwachting van Reenalda. Ook het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS), de belangenbehartiger van de ruim 950.000 scholieren in Nederland, liet zich eerder somber uit.

Voorzitter Sjoerd Slagter van de VO-raad zegt „de uitslagen dit jaar met meer dan gemiddelde spanning af te wachten”. Concrete aanwijzingen dat de voorspelling van zijn koepelorganisatie uitkomt, heeft hij vooralsnog niet. „Maar wat ik wel hoor, gisteren nog toen ik in gesprek was met tien docenten en oud-collega’s, is dat leerlingen onvoldoende doordrongen zijn van het feit dat de lat omhoog is gegaan.”

Dat geluid is vaker te horen, zo leert een rondgang langs enkele scholen. „Maar zowel ouders als leerlingen zijn vroegtijdig op de hoogte gebracht van de nieuwe regels”, zegt rector Lian Derks van het Jeroen Bosch College in Den Bosch. Of de boodschap ook is blijven hangen? Dat is de vraag, zegt rector Marco Oehlenschläger van het Coornhert Gymnasium in Gouda. „Ik heb dit jaar niet meer activiteit bespeurd bij de eindexamenleerlingen dan voorheen. Het was het geijkte patroon: pas zo rond de jaarwisseling begint bij de meesten het besef door te dringen dat het dit jaar menens is. Als de maatregel bedoeld was om leerlingen aan te zetten tot meer activiteit, dan constateer ik dat de minister niet is geslaagd in haar opzet.”

Ook in Deventer wordt gevreesd voor aanzienlijk meer gezakte eindexamenkandidaten. „Scoorden we vorig jaar nog 94 procent, dit jaar ben ik blij als we 85 procent halen”, zegt directeur Karel Bosselaar van Het Slatink. Hij heeft dit jaar 380 eindexamenleerlingen in het vmbo. Bosselaar zegt de ingreep van Van Bijsterveldt te begrijpen. „Maar het punt is: als je één keer flink onderuitgaat bij je eindexamen – met bijvoorbeeld een drie voor Engels – dan wordt het een heel lastig verhaal om de eindstreep te halen.”

Scholieren die moeite hebben met talen, hadden dit jaar bovendien een extra handicap, zegt Bosselaar. „Ook bij de exacte vakken kregen ze hele lappen tekst voorgeschoteld. Dat zal de resultaten ook drukken, vrees ik.”