Polen neemt geen genoegen met ‘correctie’ fout Obama

In Polen is grote ophef ontstaan over een ‘verspreking’ van Obama. Premier Tusk eist dat Obama de fout recht zet op een wijze die de relatie eer aandoet.

Bijna exact een jaar geleden pakte president Obama met een paar woorden menige Pool in – inclusief premier Tusk. In een toespraak in Warschau op 28 mei, zij aan zij met de premier, zei hij dat hij zelf ook een beetje Pools was geworden, omdat hij jaren in Chicago had gewoond, de stad met de grootste Poolse gemeenschap van de VS. „Als je daar hebt gewoond en je bent niet een beetje Pools geworden, dan mankeert er iets aan je”, zei hij lachend.

Maar twaalf maanden later heeft Obama met een paar andere goedbedoelde woorden zowat de hele Poolse bevolking op de kast gejaagd. Bij de postume uitreiking van een hoge onderscheiding op het Witte Huis aan de Poolse verzetsheld Jan Karski, sprak Obama van „Poolse vernietigingskampen”, waarover Karski de wereld had verwittigd. Maar hij had het natuurlijk over Duitse vernietigingskampen in Polen moeten hebben, riepen de Polen unaniem en fel.

Eerst reageerde minister van Buitenlandse Zaken Sikorski als door een wesp gestoken. Op twitter sprak hij dinsdagavond van een „schandelijke fout”, die van „incompetentie en domheid” getuigde. De ochtend daarna kwam premier Tusk met een verklaring, waarin hij Obama ongebruikelijk hard afviel. Obama had zich schuldig gemaakt aan „een gebrek aan kennis en slechte bedoelingen”. En met de ‘correctie’ van de „verspreking” van Obama en de verklaring dat Washington die „betreurde” nam hij geen genoegen.

„Ik ben ervan overtuigd dat onze Amerikaanse vrienden in staat zijn om een met een betere reactie te komen [...]. Het lijkt mij dat het nog belangrijker voor de VS is dan voor Polen om deze kwestie stijlvol op te lossen. Dat is hoe je handelt als het om goede vrienden gaat. Dank u wel.”

Obama, die met Syrië, Afghanistan en Iran al genoeg aan zijn hoofd heeft, lijkt, gezien zijn aanvankelijke reactie, de explosiviteit van zijn „verspreking” te hebben onderschat. Hij heeft tot dusverre nog niet gereageerd op Tusks eis. Voor de Polen liggen zulke kwesties extreem gevoelig. In Polen werden tijdens de Tweede Wereldoorlog meer dan 6 miljoen mensen vermoord door de nazi’s, onder wie 3,3 miljoen joden. Vijf van de zes nazivernietigingskampen lagen in Polen. Veel Polen vinden niets erger dan door onnauwkeurigheid als daders te worden afgeschilderd, terwijl ze zelf zo hebben geleden.

Opeenvolgende regeringen voeren een felle campagne om dergelijke slordigheden in de media, geschiedenisboeken en in uitspraken van politici wereldwijd uit te bannen. Warschau heeft diverse Amerikaanse kranten zoals The New York Times achter de vodden gezeten. Persbureau Associated Press heeft op aandringen van Polen expliciet een regel hierover opgenomen in zijn stijlboek.

Dat Warschau ook de Amerikaanse president aanspreekt, past tot op zekere hoogte binnen de nieuwe assertiviteit van Polen. In de twintig jaar na het communisme is Polen een welvarende moderne natie geworden die zich wil laten gelden op het mondiale politieke toneel – en op andere podia, zie het EK Voetbal.

Maar tegelijkertijd moeten politici als Tusk en Sikorski ook wel, want in een land waar de geschiedenis nog zo’n belangrijke rol speelt is niet reageren een garantie voor slechte peilingen. De oppositie van de nationalistische Kaczynski zou gehakt van de liberale regering maken en die staat er toch al slecht voor, door plannen de pensioenleeftijd te verhogen.

Tegen de achtergrond speelt ook nog een andere kwestie, merken Poolse commentatoren op. Polen was jarenlang een van de trouwste bondgenoten van Washington in Oost-Europa. Maar die liefde wordt door Obama niet beantwoord, vinden veel Polen. „Keer op keer heeft Obama te weinig respect getoond voor de gevoeligheden van de Polen”, schrijft de Warsaw Business Journal. De internetkrant wijst erop dat Obama op die 28ste mei vorig jaar ook beloofde de visumregeling voor Polen die naar de VS willen reizen te versoepelen. Dat is niet gebeurd. Ook kondigde Obama, nota bene op de herdenkingsdag van de invasie door de Sovjet-Unie, aan dat hij toch geen raketschild wil plaatsen in Polen. „Dat is niet de manier waarop je met vrienden omgaat. Het zegt alles over hoe belangrijk Obama de Pools-Amerikaanse relaties acht.”

Diezelfde kritiek was tussen de regels door ook te lezen in de verklaring van Tusk. Meer nog dan een verontschuldiging wilde hij respect van de VS. „In de Pools-Amerikaanse betrekkingen zou respect vis-à-vis de kleinere partner het meest zichtbare teken moeten zijn van de relatie.”