Nederlands is veel ouder dan ‘olla vogala’

Het oud-Nederlands is veel ouder dan de woorden in het bekende zinnetje ‘Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase...’. 350 woorden van 500 jaar ouder, kunnen worden gekenmerkt als oud-Nederlands. Ze zijn gereconstrueerd uit kopieën van een zesde-eeuwse wetstekst, de Lex Salica.

Er zijn in de loop van de eeuwen veel kopieën van die tekst gemaakt en de kopiisten wisten geen raad meer met de Nederfrankische woorden. De woorden werden veranderd, ze werden verlatijnst, vergriekst, of gewoon weggelaten.

Nu zijn ze gereconstrueerd en opgenomen in de nieuwe editie van het Oudnederlands Woordenboek van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie. Het staat online op www.inl.nl.

Er vallen niet alleen woorden onder die vreemd zijn, zoals ‘andarstrippi’ en ‘heemheto’ (zie kader). Woorden als morther (moord), fither (vier) en focla (vogel) klinken al een stuk bekender.

De Lex Salica is oorspronkelijk in Noord-Frankrijk geschreven, waar Nederfrankisch werd gesproken. Die taal, zegt woordenboekredacteur Arend Quack, „werd daar in de zevende eeuw definitief verdrongen door het Romaans”. De Lex Salica is weliswaar in het Latijn geschreven, maar ter verduidelijking van de juridische tekst zijn veel woorden opgenomen in de toen gebruikelijke spreektaal.