Maak kennis met de nieuwe premier

NRC ondervroeg 4.500 Nederlandse politici. Velen zien Rutte opnieuw premier worden. En de SP en PVV krijgen het lastig.

Politiek redacteur

Vraag alle Nederlandse politici naar wie de volgende premier wordt, en de namenlijst die dan ontstaat, is vol van wensen en rijk aan fantasie.

Oud-PvdA-leider Job Cohen wordt tientallen keren genoemd. SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan (D66) komt een paar keer terug, evenals partijgenoot oud-minister Hans Wijers. „Een vrouw met verstand van zaken zonder een te groot politiek profiel”, hoopt een enkeling, en meerderen vullen dan zelf Neelie Kroes in. Of Rita Verdonk. Of Femke Halsema.

Verrassende namen daargelaten, politiek Nederland denkt in overgrote meerderheid dat Mark Rutte na de verkiezingen opnieuw het land gaat leiden. Het is geen vraag naar de wenselijkheid, wel naar politieke inschatting. De 60 procent van de stemmen die Rutte krijgt van de bestuurders – inclusief politieke concurrenten – torent uit boven die van Diederik Samsom (9 procent) en Emile Roemer (7 procent). Van een premiersduel is volgens de politici dus geen sprake.

Onderzoeksbureau OverheidinNederland.nl vroeg drie weken geleden in opdracht van deze krant de ruim 12.000 gekozen en benoemde bestuurders hoe het nu verder moet in Den Haag. Bijna 4.500 politici reageerden, waarmee een statistisch betrouwbaar beeld ontstaat.

Nooit eerder is zoveel politici tegelijk gevraagd hun mening te geven. De respondenten zijn gemeenteraadsleden, wethouders en burgemeesters, Statenleden en gedeputeerden bij provincies, Tweede en Eerste Kamerleden in Den Haag en Nederlandse leden van het Europees Parlement. Zij vertegenwoordigen alle grote partijen en tientallen kleinere lokale. De onderzoekers zagen wie ze zijn, welke partij ze vertegenwoordigen, maar hun antwoorden blijven voor de krant anoniem.

Opvallend aan de premiersvraag is dat Rutte ook buiten zijn eigen VVD zo breed wordt genoemd als volgende minister-president: 69 procent van de CDA’ers ziet in hem de meest waarschijnlijke premier – saillant voor een partij die, tot anderhalf jaar geleden, decennialang een serieuze kandidaat was om de premier te leveren. (Tijdens de enquête liep de lijsttrekkersverkiezing bij het CDA nog; dat Sybrand van Haersma Buma die zou gaan winnen, leek al wel duidelijk.)

Van de PvdA’ers, wier voorman Samsom zegt premier te willen worden, gelooft eenvijfde dat die functie voor Rutte zal zijn. Minder dan de helft van de PvdA’ers ziet in Samsom de nieuwe minister-president. Bij de SP is het overzichtelijker: 5 procent denkt dat Rutte premier wordt, 84 procent noemt de eigen leider Roemer.

In PVV-leider Geert Wilders als kabinetsvoorman gelooft, buiten zijn eigen partij, eigenlijk niemand. Dat blijkt ook uit de antwoorden op de vraag: is de rol van de PVV en Wilders uitgespeeld? Bijna de helft van de respondenten zegt ja, 13 procent zegt nee. Grofweg de rest – eenderde – antwoordt: dat valt nog te bezien. Vooral PVV’ers in het land en Den Haag denken dit, en in mindere mate politici van lokale partijen. Politiek-bestuurlijk Nederland ziet de PVV ook niet snel in een nieuw kabinet.

Overigens is het enthousiasme voor de gedoogconstructie kleiner geworden, als je de politici moet geloven. Van de hele groep was 56 procent indertijd tegenstander van de samenwerking, met de kennis over de afloop is die tegenstand tot 70 procent gestegen. Het opvallendst is de verschuiving bij het CDA. Vooraf was tweederde van de CDA-politici voor gedogen, net als de leden op het befaamde congres. Achteraf is tweederde tegen. Zelfs de harde kern van de partij heeft er dus een kater aan overgehouden.

Op het mislukken van de Catshuisonderhandelingen volgde het Lenteakkoord. De PvdA sloot zich hier niet bij aan, en zal morgen en in het verloop van de verkiezingscampagne benadrukken hoe slecht de afspraken uitpakken voor het land. De PvdA-politici vinden dit politiek-strategisch een verstandige keuze van de partij; een kwart noemt het (zeer) onverstandig of staat er ‘neutraal’ tegenover. Bij de SP is de twijfel minimaal.

Welke partijen moeten straks gaan regeren? Slecht nieuws voor de SP. VVD en D66 worden veel genoemd, daarna CDA, GroenLinks, PvdA en ChristenUnie. Het regeerakkoord dat zij moeten schrijven, hoe moet dat heten en wat moet het uitstralen? „Samen sterk”, werd het vaakst voorgesteld. „Vooruit, aan het werk en niet zeuren”, suggereert een ander. Of gewoon: „Meer met minder.”