Langverwacht pensioenstelsel: ingewikkeld, en de zorgen blijven

Nieuwsanalyse Minister Kamp heeft de contouren van een nieuw pensioenstelsel gepresenteerd. Maar eenvoudiger wordt het niet. En de aangekondigde kortingen gaan waarschijnlijk gewoon door.

In de discussie over pensioenen ging het de afgelopen jaren steeds over twee dingen. Gaan pensioenfondsen massaal op de pensioenen korten in 2013? En: hoe maken we het ingewikkelde stelsel eenvoudiger? Een belangrijke vraag: negen op de tien werknemers is verplicht deelnemer in een pensioenregeling van zijn werk.

Er moest daarom een nieuw, toekomstbestendig pensioenstelsel komen, dat werkende Nederlanders weer vertrouwen zou geven in hun pensioen en in hun toekomst. Het huidige stelsel voor aanvullende pensioenen was te gevoelig voor schokken en wantrouwen.

In die opzet is minister Kamp (Sociale Zaken, VVD) niet geslaagd. Gisteren presenteerde hij de langverwachte contouren van een nieuw pensioenstelsel. Twee zaken zijn direct duidelijk: eenvoudiger wordt het nieuwe stelsel niet en de aangekondigde kortingen gaan waarschijnlijk gewoon door.

Van Kamp mogen pensioenfondsen rekenen met een gunstige, want hogere rente. Hoe hoger die rente, hoe minder geld de pensioenfondsen nu in kas moeten hebben om over tientallen jaren de pensioenen te betalen. Het was vooral de historisch lage rente die pensioenfondsen de afgelopen jaren in problemen bracht.

Ook wordt de dekkingsgraad - de maatstaf voor de financiële gezondheid van pensioenfondsen- minder afhankelijk van dagkoersen. De dekkingsgraad wordt vanaf nu niet bepaald op de laatste dag van het jaar, maar gemiddeld over het hele jaar. Het zijn versoepelingen van de regels waar pensioenfondsen al lang voor pleiten. Het zou kortingen op pensioenen kunnen verzachten. Maar Kamp waarschuwde meteen: denk niet dat de kortingen van de baan zijn. De beurzen én de rente zijn gedaald sinds de kortingen dit voorjaar werden aangekondigd. Beide verkleinen de financiële reserves van de fondsen. Kamp heeft met zijn regels hoogstens nóg hogere kortingen voorkomen.

Zorgen zijn er ook al. Gaan pensioenfondsen zich rijk rekenen met de hogere rente? Dat zou ten koste kunnen gaan van de pensioenaanspraken van jongeren. Want als pensioenfondsen nu blijven uitkeren, is de pot voor jongere generaties straks leger.

Alles hangt af van hoe hoog de rente is waarmee pensioenfondsen volgens de nieuwe regels mogen rekenen. Dat is nog onduidelijk. De Nederlandsche Bank wees eerder op het gevaar van rekenen met hoge rente. Het zou jongeren benadelen.

Pieter Omtzigt, CDA-parlementariër, diende een motie over die rente in, die door de Kamer werd aangenomen. Zijn zorgen zijn niet weg.In een gisteren gepresenteerd onderzoek is het Centraal Planbureau genuanceerd over de negatieve gevolgen voor jongeren van het nieuwe stelsel.

Eenvoudiger wordt het pensioenstelsel ook niet door het voorstel van Kamp. Nu is er nog één soort pensioencontract, dat worden er twee. Dat maakt het ingewikkeld, hoewel Kamp het slechts als een „nuance” betitelde.

De Pensioenfederatie, de belangenvereniging van pensioenfondsen, denkt dat weinig fondsen overstappen naar het nieuwe contract. Ze vrezen juridische claims van deelnemers als ze bestaande pensioenaanspraken overhevelen naar nieuwe contracten.

De vraag is: waarom al die moeite? Waarom eindeloze studies, een nieuw stelsel, nieuwe regels, nieuwe contracten, als het allemaal weinig verschil maakt? Omtzigt, parlementair rapporteur over pensioenen in Europa: „Wat ooit begon als een majeure stelselwijziging, is dat niet geworden. Kamp heeft mijn motie om te streven naar meer eenvoud volstrekt niet waargemaakt.”

Grote winst van de nieuwe regels is volgens Kamp dat het fondsen zal dwingen beter te communiceren over de risico’s van pensioenen. Zodat deelnemers in pensioenfondsen realistischer worden over wat ze mogen verwachten. Maar bij weinig werknemers zullen die verwachtingen nog hooggespannen zijn.