Volg de Commissie!

We moeten de aanbevelingen van de Europese Commissie over onze economische hervormingen accepteren. De euro vereist dit nu eenmaal, vindt Adriaan Schout.

Illustratie Pavel Constantin

De Europese Commissie presenteert vandaag haar oordeel over de economieën in de lidstaten van de Europese Unie en dus ook over de Nederlandse economie. Dit is het beruchte stuk waarin de Commissie duidelijk maakt of wij uitkomen op een overheidstekort van maximaal 3 procent of verder moeten bezuinigen en hervormen.

De Commissie vindt het Lenteakkoord onvoldoende, omdat de coalitie echte hervormingen mijdt en waarschijnlijk uitgaat van te optimistische groeiverwachtingen. Een aantal aanbevelingen voor Italië is evenmin mals.

Vandaag zien we de geboorte van de Commissie nieuwe stijl – assertiever en bemoeizuchtiger. Het werd tijd.

In Nederland is de beoordeling door de Commissie economisch en politiek een hete aardappel. Het kabinet-Rutte is gestruikeld over de 3-procentsnorm. De PvdA wil meer flexibiliteit, hoewel het Lenteakkoord juist alles op alles heeft gezet om te voldoen aan de zo hard bevochten regels van het Stabiliteits- en Groeipact. Het Centraal Planbureau waarschuwde al dat de begrotingsnorm er niet toe mag leiden dat Nederland zichzelf kapotbezuinigt. De PVV duldt sowieso geen bemoeienis vanuit ‘Brussel’. De SP keert zich bij voorbaat tegen de neoliberale lijn die Brussel voorschrijft.

De beoordeling van de Commissie krijgt dus geen onverdeeld warm onthaal in de Kamer. In vorige jaren verdween dit rapport snel in de onderste bureaulades. Ook nu zal de politieke neiging bestaan om veel aanbevelingen weg te moffelen. Dit jaar komt het rapport extra ongelegen. De Kamer heeft net het Europees Stabiliteitsmechanisme moeten slikken, omdat de euro nu eenmaal overdracht van soevereiniteit vraagt.

De aanbevelingen zullen niet alleen in Nederland moeilijk liggen. De diepte van de crisis onderstreept de noodzaak om in veel landen heilige huisjes aan te pakken, zoals pensioenen en arbeids- en woningmarkten. De Commissie moest daarom in alle 27 lidstaten haar nek uitsteken en dapper kritiek geven op het economische beleid.

In de publieke beeldvorming lijkt de Commissie totaal ongeschikt voor deze taak. Om te beginnen is het draagvlak voor verdere, ingrijpende bemoeienis uit Brussel ver te zoeken. Ook heeft de Commissie de pech dat EU-ambtenaren – onder druk van het Europese Parlement – moeten vechten voor een hoger EU-budget, terwijl zij zelf de lidstaten forse bezuinigingen opdringen. De Commissie lijdt bovendien aan een ernstig imagoprobleem. Slechts 36 procent van de Europeanen zegt de Commissie te vertrouwen. Het is extra dapper om vanuit deze slechte uitgangspositie landen draconische hervormingen voor te schrijven.

De lidstaten hebben de aanbevelingen van de Commissie tot nu toe vooral genegeerd. Als de Commissie lidstaten al aan de economische schandpaal probeerde te nagelen, ontvingen de lidstaten haar kritiek met beleefde hooghartigheid en verdedigden ze hun soevereiniteit. Het overtreden van de begrotingsregels door Frankrijk en Duitsland in 2003 voorkwam dat de Commissie enig gezag kon opbouwen.

Het gevolg is dat de Europese economie nog steeds grotendeels bestaat uit niet-concurrerende landen. Frankrijk, Spanje, Italië – allemaal cruciaal voor de Nederlandse export – staan respectievelijk op de plaatsen 18 (en dalend), 36 en 43 van de Global Competitiveness Index. Een sterke Europese economie en een houdbare euro hebben veel meer concurrentiekracht nodig. Eerdere rapporten bleken dus volledig tandeloos. Bovendien is president Barroso van de Commissie zwak. Betwijfeld wordt of hij bijvoorbeeld Frankrijk durft aan te pakken.

Toch moeten en kunnen we het Commissieoordeel deze keer erg serieus nemen. Afgelopen jaar is er veel veranderd. Door nieuwe en strakkere begrotingsregels, inclusief aangescherpte beoordelingsmethodes (zoals het ‘Sixpack’ van macro-economische maatregelen), hebben de aanbevelingen van de Commissie tanden gekregen. De aanbevelingen zijn zelfs door grote lidstaten amper tegen te houden. Boetes liggen in het vooruitzicht.

Om politieke bemoeienis – van onder anderen Barroso – op afstand te houden, is Olli Rehn aangesteld om als onafhankelijke commissaris te komen met zuivere economische aanbevelingen. De Commissie is zich er bovendien terdege van bewust dat een halfzachte houding het geloof in de vernieuwde economische coördinatie voor eens en altijd zal schaden.

Ook heeft de Commissie zwaar geïnvesteerd in de kennis die nodig is om alle 27 lidstaten serieus te boordelen. Zij is inmiddels een soort Europees Centraal Planbureau van formaat. Mede door de samenwerking met de Europese Centrale Bank, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling en nationale planbureaus zullen haar beoordelingen op deze pan-Europese schaal moeilijk te overtreffen zijn.

De Commissie heeft haar positie en geloofwaardigheid dermate versterkt dat ze de steun verdient van Nederland. Het is ook in het Nederlandse belang om mee te werken met de Commissie. Er is geen andere mogelijkheid om Frankrijk, Italië en andere economieën met economische problemen en onhoudbare pensioensystemen te dwingen bij te dragen aan een hoogwaardige Europese economie. De euro is onhoudbaar zonder deze vernieuwde economisch-politieke coördinatie.

De aanbevelingen van de Commissie voor Nederland en andere lidstaten zijn controversieel. Alle gevoelige onderwerpen, van pensioenen, hypotheekrenteaftrek en huursubsidie tot flexibilisering van de arbeidsmarkt, komen langs. We moeten ze blindelings opvolgen en Nederland moet ook het lef hebben andere lidstaten te houden aan hun aanbevelingen.

Adriaan Schout is hoofd EU-studies van het Instituut Clingendael.