Rutte blijft stil tijdens 'verkiezingsdebat'

Wie voor het Lenteakkoord is, bezuinigt de economie kapot. Wie tegen is, neemt geen verantwoordelijkheid. Daar ging het Kamerdebat over.

De hardste woorden kwamen gisteren van Sybrand van Haersma Buma. De nieuwe leider van het CDA verweet PvdA, SP en PVV niet te denken aan „het landsbelang”, maar te „staren in de koplampen van de auto van Maurice de Hond” die „elke zondag komt aanrijden met de peilingen in zijn kofferbak”.

Een andere reden dat deze partijen hun handtekening niet onder het Lenteakkoord zetten, kon Van Haersma Buma niet bedenken. In dit akkoord spraken CDA, VVD, D66, GroenLinks en de ChristenUnie af om komend jaar 12 miljard euro extra te bezuinigen. PvdA, PVV en SP vinden die bezuinigingen onacceptabel, wegens de omvang en het grote aantal mensen mensen dat er door wordt geraakt. Maar deze inhoudelijke argumenten vonden bij de CDA-leider geen genade.

Het debat ging gisteren over dat Lenteakkoord, en tegelijk vooral over de verkiezingen van 12 september. Het akkoord trekt een breuklijn door de Kamer en heeft een belangrijk campagnethema blootgelegd: verantwoordelijkheid nemen voor de crisis. Voor de partijen van het Lenteakkoord betekent dat: zoveel bezuinigen in 2013 dat het begrotingstekort niet boven de 3 procent komt. Dat daarvoor pijnlijke bezuinigingen nodig zijn, maken de vijf daar ondergeschikt aan. Aan de andere kant van de breuklijn staan PVV, SP en PvdA, die zeggen dat fixatie op het begrotingstekort in 2013 schadelijker is dan minder bezuinigen.

In het mogelijk laatste grote Kamerdebat voor de verkiezingen boden de fractieleiders al een inkijkje in hun strategie. Hard aanvallen van opponenten lijkt de aanpak van Van Haersma Buma te worden. SP-leider Emile Roemer sprak er zijn verbazing over uit: „Dit is niet de wijze van debatteren die ik van het CDA gewend ben.” Maar Buma nam geen woord terug.

De meeste aanvallen kreeg PvdA-leider Diederik Samsom te verduren. Hij had zich tot een groot criticus van het begrotingsakkoord ontpopt, en dat terwijl de PvdA traditioneel wordt gezien als bestuurderspartij. De fractieleiders die het akkoord sloten, verweten de PvdA gebrek aan verantwoordelijkheidszin en begrotingsdiscipline. Zelfs de woorden „potverteren” en „socialisten van de PvdA” vielen. „Joop den Uyl was de meester, Diederik Samsom is zijn gretige leerling”, zo vatte Van Haersma Buma de keuze van de PvdA samen.

Ook PVV-leider Geert Wilders kreeg harde kritiek. VVD-fractieleider Stef Blok noemde Wilders, die weigerde eigen bezuinigingsplannen te onderbouwen, nog linkser dan PvdA en SP. Een ergere beschuldiging is er in Bloks ogen niet. Wilders van zijn kant verweet Blok dat hij „kampioen lastenverzwaringen” was. „Mijnheer Blok, de kiezer zal hard over u oordelen.”

Sinds het verlaten van de Catshuisbesprekingen is Wilders als een blad aan de boom gedraaid. Geen bezuiniging van het minderheidskabinet kan zijn goedkeuring nog wegdragen – bezuinigingen waar hij eerder, volgens zijn oude partners CDA en VVD, geen bezwaar tegen had.

Voor Wilders is Europa inzet van de verkiezingen. Islam en allochtonen komen in zijn verhaal niet meer voor, nu zijn de „Brusselse bureaucraten” en hun „dictaten” om het begrotingstekort naar 3 procent te brengen de vijand. Wilders stelde zich een vrouw van tachtig jaar voor die „door de Kunduz-partijen” veel verliest: „Alles wat u hebt opgebouwd na de oorlog, breken wij in een paar dagen af.”

Voor PvdA-leider Samsom gaan de verkiezingen over het tegenhouden van snelle bezuinigingen, die in zijn ogen de midden- en lage inkomens onevenredig hard treffen. Samsom op zijn beurt verweet zijn tegenstanders met hun „begrotingsobsessie” de economie kapot te bezuinigen. Volgens Buma en Blok wil Samsom slechts verhullen dat de PvdA altijd later wil bezuinigen, nooit nu.

Veel ruimte voor nuance was er kortom niet, gisteren in het debat. Premier Rutte werd nauwelijks in het debat betrokken. Hij benadrukte tot de verkiezingen het akkoord loyaal te zullen uitvoeren. Als premier actief deelnemen aan het verkiezingsdebat wilde hij niet.

Het gebrek aan nuance in de Kamer is niet verwonderlijk, gezien de belangen die op het spel staan. Beide kampen nemen met hun oplossing voor de economische crisis grote risico’s. Om die te rechtvaardigen, schilderen ze de alternatieven van hun opponenten zo zwart mogelijk af.

Met ongekend hoge bezuinigingen en lastenverzwaringen in 2013 proberen de partijen van het Lenteakkoord de financiële markten tevreden te houden. Want bij extreem hoge rentes op de staatsschuld moet er nog meer worden bezuinigd.

Maar volgens PvdA en SP versterken de huidige bezuinigingen de recessie in Nederland. En dat kan leiden tot een vicieuze cirkel van minder groei en meer bezuinigen. Het vertrouwen van de financiële markten is er wel, maar dat van de consument ontbreekt, zeggen zij.

Zo dreigt in Nederland na de verkiezingen eenzelfde schisma als de Europese Unie al twee jaar kent. Wordt het bezuinigen of stimuleren? Wie de keuze niet of met grote vertraging maakt, loopt vrijwel zeker grote economische schade op.