Rajoy op ramkoers

Het geharrewar rond Bankia en de ECB illustreert hoe Spanje een redding à la Griekenland koste wat kost wil voorkomen. Niet alleen door eigen toedoen zit Spanje in de problemen – Noord-Europese spaarlanden hebben hun geld roekeloos uitgeleend.

Wat wil Mariano Rajoy? Het optreden van de Spaanse premier wekt in de rest van Europa met de dag meer verwarring. Sinds zijn aantreden, eind 2011, overviel de centrumrechtse regeringsleider zijn collega’s al meermaals met geïmproviseerde en slecht getimede plannen. Of het nu gaat om het Spaanse begrotingstekort of de banken: Rajoys zigzagkoers is onnavolgbaar.

De laatste, maar zeker niet de eerste, verrassing voor Europa vormt nu de wijze waarop de regering Bankia wil gaan redden. De vierde bank van het land heeft 19 miljard euro staatssteun nodig om overeind te blijven. In betere tijden zou Spanje dit geld lenen op de obligatiemarkten, maar daar is het nu te duur uit. Dit Pinksterweekeinde lekte via de Spaanse pers uit dat de regering de Europese Centrale Bank (ECB) via een omstreden omweg zou willen laten opdraaien voor de redding.

Het idee zou zijn om Bankia vol te laden met staatsschuld, die het vervolgens bij Frankfurt kan omwisselen in kortlopende leningen. Madrid omzeilt zo de markten en dwingt feitelijk de ECB de geldpers aan te zetten. Het is een nogal onorthodox plan dat ingaat tegen de rol van de eurobank zoals die nu vastligt. In een verklaring ontkende de ECB vanmorgen iedere betrokkenheid bij een herkapitalisatie. Vanochtend gaf ook het Spaanse ministerie van Economie de eerste signalen af dat het mogelijk afziet van het onorthodoxe plan. Hierop steeg de Spaanse tienjaarsrente tot 6,6 procent, het hoogste niveau sinds november vorig jaar.

Het geharrewar rond Bankia en de ECB illustreert hoe Spanje een redding à la Griekenland, Portugal of Ierland wil voorkomen. Het is een trots en groot land, dat vindt dat het niet alleen door eigen toedoen in deze crisis zit. Rajoys regeringspartij PP trekt al langer een andere les uit de eurocrisis dan in Noord-Europa gangbaar is. Die conclusie luidt dat niet alleen zuidelijke schuldenstaten te veel uitgegeven hebben. Maar dat Noord-Europese spaarlanden hun dit geld roekeloos hebben uitgeleend én daarvan zelf profiteerden.

Álvaro Nadal, de belangrijkste economisch adviseur van Rajoy, legde vorig jaar op een PP-congres expliciet de schuld voor de crisis bij Duitsland. Duitse pensioenfondsen en banken, zei hij, leenden voor het uitbreken van de kredietcrisis volop aan Spaanse banken. Die bliezen met dat goedkope krediet een enorme vastgoedzeepbel op. Deze stelde Spanjaarden in staat begin deze eeuw volop te consumeren. Hierdoor werden in geen Europees land zoveel luxe Duitse auto’s gekocht als in Spanje, bracht Nadal fijntjes in herinnering.

Nu Spanje zelf fors bezuinigt en hervormt vindt het dat Europa ook grote stappen moet zetten. Spanje dringt er op aan dat de eurobank een rol van ‘lender of last resort’ zou moeten spelen, die bijvoorbeeld ook de Amerikaanse Federal Reserve vervult. Spanje wil dat de statuten, die naar Duits voorbeeld vooral de nadruk leggen op prijsstabiliteit, gewijzigd worden.

Nu is het Europees debat over de rol van de ECB allesbehalve afgerond. Maar Rajoys tactiek van hoog inzetten via lekken naar de pers, zwijgen in Europa, de ophef afwachten en vervolgens een beetje inbinden, leidt vooralsnog eerder tot ergernis dan tot begrip.

Europa werd voor het eerst door hem verrast tijdens de Eurotop begin maart waarop strengere begrotingsregels werden afgesproken. In de weken ervoor was via Spaanse en buitenlandse kranten aanhoudend gelekt dat de regering meer coulance zou willen bij alle bezuinigingen. In de vergaderzaal met zijn Europese collega’s zweeg Rajoy hierover. Maar toen hij na afloop de pers te woord stond, meldde hij dat Spanje de kersverse regels meteen al zou gaan overtreden. De Spanjaarden, zei hij, namen „het soevereine besluit” het tekort hoger te laten uitvallen.

Eerder deze maand wekte Rajoy opnieuw verbazing. Na afloop van een lunch met de nieuwe Franse president François Hollande en voorafgaand aan een informeel diner met Europese collega’s, deed hij een opvallende noodkreet. In een gezamenlijke persconferentie met Hollande sloeg hij alarm over de hoge rentestanden die zijn land gerekend worden. De premier riep Europa op „met een antwoord te komen”.

Rajoy werd echter niet specifiek. Aan Spaanse journalisten lekte zijn delegatie die avond dat Rajoy zijn collega’s tijdens het diner om een actievere rol van de ECB zou hebben gevraagd. Ook zou hij een andere inrichting van het permanente euronoodfonds ESM willen. Maar andere mensen die aan tafel zaten, hoorden die eisen niet voorbijkomen.

Tijdens een haastig ingelaste persconferentie die Rajoy eergisteren gaf over Bankia, werd hem gevraagd of het ESM direct aan banken zou moeten kunnen lenen. Dus zonder dat het geld via een lidstaat hoeft te lopen. Het voordeel voor de regering van het betreffende land is dat ze dan niet of minder sterk onder curatele komt te staan van Brussel. Ook kleeft aan zo’n gerichte bankredding niet het stigma van een interventie. „Heel veel mensen zijn daar voorstander van”, antwoordde Rajoy. „En ik natuurlijk ook.” Probleem bij deze wens van Rajoy is wel dat de ratificatie van het ESM-verdrag al loopt.