Een uitweg uit Rio

http://youtu.be/VTPR3TTn-rY

Soms lijken we te geloven dat zich ergens op de wereld een cockpit bevindt, van waaruit de hele aarde onafhankelijk van onszelf bestuurd zou kunnen worden. Dat is een illusie, zegt Maarten Hajer, directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), in een film die hij maakte in de aanloop naar de duurzaamheidsconferentie Rio+20. We zitten met zijn allen in die cockpit.

Hajer is een man van ‘De Grote Visie’. Het hoeft daarom geen verbazing te wekken, dat zijn film niet blijft steken in een opsomming van (milieu)problemen en (technologische) oplossingen. Nee, hij heeft het vooral over systeemfouten. Hij geeft geen commentaar op de weg naar Rio, maar zoekt als het ware een ‘levensvatbare’ uitweg uit Rio.

In een toelichting schrijft Hajer:

I think we all agree on the urgency of the situation, both in terms of social justice and ecological threats. But scientists all have their particular angle on things that may lead to a different emphasis. And at the same time there is a marked shift in emphasis: it is the issue of governance that is now central. Quite right. After all, the question is not whether we need a shift, the question is how to get into the pathway of sustainability and which tradeoffs we find acceptable.

‘Wetenschappers zeggen al veertig jaar dat het vijf voor twaalf is’, zegt Hajer. We kennen onze grenzen en moeten daarop verder bouwen. Nu wordt het tijd om te laten zien welke ‘mogelijkheden’ (hij gebruikt het woord potentials) er zijn. Hajer, zo blijkt, is ook een optimist, die liever kijkt naar kansen dan naar problemen. De uitdaging van duurzame ontwikkeling (met nadruk op ontwikkeling) is volgens Hajer om een economisch gezonde wereld op te bouwen, waarin iedereen gevoed kan worden.

Zoals hij in zijn toelichting zegt, is de film niet af. Hij wil de bevindingen van de conferentie zelf er nog aan toevoegen. Maar voorlopig lijkt Hajer uit te komen bij iets wat misschien het best kan worden omschreven als ‘groen kapitalisme’. Met landen die bestuurlijke helderheid en duidelijke doelstellingen bieden (en die dat nu onvoldoende doen), bedrijven die de noodzakelijke technologie verstrekken en daar best goed aan mogen verdienen en financiers die eindelijk een zinvolle besteding vinden voor hun geld, via investeringen in onze werkelijke behoeftes.

Daarmee is Hajers film in feite een levendige, visuele illustratie van het rapport dat het PBL twee weken geleden over Rio+20 heeft gepubliceerd. Ook daarin wordt benadrukt dat het echte werk door burgers en bedrijven zal moeten worden gedaan. En dat het haalbaar is, al moeten we daarvoor wel een andere weg inslaan.

Uit het PBL-rapport Roads from Rio Uit het PBL-rapport Roads from Rio