Dieptepunt voorbij?

Vijftig jaar geleden stonden KVP, ARP en CHU op het toppunt van hun invloed en macht. In 1963 hadden zij met elkaar nog de absolute meerderheid in de Tweede Kamer. Het was de tijd dat de toenmalige vicepresident van de Raad van State, dr. Louis Beel, bij tal van kabinetsformaties was betrokken en vaak de regie voerde. Hij liet bijvoorbeeld aan de leiders van de PvdA en de VVD, Anne Vondeling en Edzo Toxopeus, weten dat wie van die twee het meest van zijn eigen program inleverde, mocht aanschuiven. Dat gebeurde vervolgens ook. Waarop Beel snel een regeerprogram opschreef. Nog efkes dit, nog efkes dat.

In de jaren daarna is – met af en toe een opleving – het CDA geïmplodeerd. Van de meer dan 75 zetels in 1963 naar een stuk of vijftien nu. Treurig. Wie zou dat ooit hebben verwacht? Voor de politieke stabiliteit van ons land is die ontwikkeling slecht.

In vergelijkbare mate is ook de PvdA weggezakt. Niet zo veel als de christen-democraten, maar toch van meer dan vijftig zetels in 1977 tot de helft daarvan nu.

Beide partijen hebben iets bedacht om hun verpulverde aanhang weer te versterken: de openbare verkiezing van de partijleider. Een functie die in ons staatsrecht overigens niet bestaat.

Bij de PvdA is dat redelijk goed gegaan. Kandidaten die zich inhoudelijk en qua performance van elkaar onderscheidden.

Bij het CDA leek het eerst een sketch in vele afleveringen, maar gaandeweg ontstond een ander beeld. En de uitkomst was de beste die het CDA mocht verwachten. Sybrand van Haersma Buma in één keer tot lijsttrekker gekozen. De outsider Mona Keijzer eervol tweede. Een mooi koppel: man en vrouw, protestant en katholiek, Den Haag en Volendam, stabiel en stevig. Allebei zelfverzekerd.

Toen de PVV haar officiële gedoogsteun aan het kabinet Rutte-Verhagen introk en er een nieuwe coalitie werd gevormd, werd binnen het CDA eerst afstand genomen van wat dat kabinet tot stand had gebracht en in de planning had. Daarna werden de messen geslepen en traden een paar CDA’ers die tegen de samenwerking met de PVV waren geweest, uit de coulissen.

„Ik weet niet wat er nieuw is aan Buma”, zei Ab Klink. „We moeten open zijn over ons PVV-verleden”, zei Ernst Hirsch Ballin. De opgekropte woede spatte eraf. Natuurlijk was hun nederlaag indertijd op hun partijcongres voor hen niet plezierig, maar zoiets kan gebeuren.

Dat congres ging indertijd trouwens wel met ruim tweederde van de stemmen akkoord met de komst van de nu beëindigde coalitie!

Wat de electorale vertaalslag van deze acties zijn, zien we straks.

Terug naar de macht zoals die van vijftig jaar geleden zal niet gelukken.

Maar het zou weleens zo kunnen zijn dat, met de uitverkiezing van Sybrand van Haersma Buma tot nieuwe aanvoerder van het CDA, die partij haar dieptepunt achter zich heeft gelaten.

Zijn tv-gesprek, vorige week zondag, bij Eva Jinek op Zondag was prima. Ook ontspannen. Zoals Jelle Zijlstra ooit zei: „Ontspannen zijn, dan lukt alles”.

Hans Wiegel is oud-leider van de VVD. Deze wisselcolumn op woensdag verzorgt hij beurtelings met SP-voorzitter Jan Marijnissen.