'40 procent van de Nederlandse priesters wil af van het celibaat'

Pope Benedict XVI talks during his Sunday Angelus prayer in Saint Peter's Square at the Vatican on May 27, 2012. AFP PHOTO/ FILIPPO MONTEFORTE AFP

De aanleiding

Van de Nederlandse priesters wil 40 procent het celibaat afschaffen. Iets minder priesters – 39 procent – vinden dat het celibaat moet blijven. Dat was gisteren te lezen op vrijwel alle nieuwssites, waaronder die van NRC, de Volkskrant, Trouw, Algemeen Dagblad en RTL Nieuws.

Bron van het nieuws was een persbericht afkomstig van het NCRV-programma Altijd Wat, dat gisteravond aandacht besteedde aan het onderzoek. Aanleiding was het rapport van de commissie-Deetman over seksueel misbruik in de kerk, eind vorig jaar.

Waar is het op gebaseerd?

De media baseren zich op het persbericht van de NCRV en hebben daar een eigen draai aan gegeven. In het persbericht stond dat 40 procent van de Nederlandse priesters die een maatschappelijke functie hebben voor afschaffing is van het celibaat. Dat is in de berichtgeving veelal verkort tot ‘de Nederlandse priester’. Ook stond in het persbericht dat 39 procent van de ondervraagde priesters vindt dat deze regel gehandhaafd moet blijven. Die frase ontbreekt in veel berichten eveneens.

De NCRV baseert zich op een peiling die is gehouden onder 135 priesters. Het zou gaan om een eigen onderzoek, zegt de woordvoerder van de omroep. Voor details verwijst ze naar het persbericht en de website van het programma. Het geven van meer informatie over het onderzoek sluit ze bij voorbaat uit.

Het persbericht en de website geven een redelijk (alhoewel niet compleet) beeld van de peiling. Nederland telt volgens de NCRV ongeveer 800 maatschappelijk actieve priesters. De omroep stuurde ruim 700 van hen een enquête met vragen over seksualiteit en celibaat. 135 priesters stuurden het formulier, al dan niet anoniem, volledig ingevuld terug. In de enquête stonden stellingen als ‘Het celibaat moet gehandhaafd blijven’ (39 procent eens, 40 procent oneens) en ‘Het celibaat werkt seksueel misbruik in de hand’ (10 procent eens, 75 procent oneens).

En klopt het?

De uitspraak dat 40 procent van de priesters het celibaat wil afschaffen, kan hooguit gelden voor hen die maatschappelijk actief zijn. En dat zijn er inderdaad zo’n 800, volgens het KASKI-instituut van de Radboud Universiteit Nijmegen dat gegevens van de Nederlandse kerken verzamelt. Er waren volgens de laatste cijfers (eind 2010) 635 priesters werkzaam in de parochies en 207 in ziekenhuizen, gevangenissen en andere plekken. Omdat het aantal jaarlijks met enkele procenten afneemt zal het nu circa 800 zijn.

Inactieve priesters zijn, zoals gezegd, in het onderzoek niet meegenomen. Omdat priesters zijn gewijd voor het leven is de groep inactieven vrij groot: 1.615. Het grootste deel is ouder dan 65 en werkt niet meer binnen de parochie. Een klein deel is monnik. Voor de inactieven gelden de onderzoeksresultaten sowieso niet.

Of de resultaten wel iets zeggen over de groep maatschappelijk actieve priesters is zeer de vraag. 135 van de 700 aangeschreven priesters heeft de vragenlijst teruggestuurd. Dat is een respons van 19,2 procent en dus een – zeer grote – non-respons van 81,8 procent. Het betekent dat we niets kunnen zeggen over die 81,8 procent: mogelijk weigerden zij deelname om principiële redenen, mogelijk denken zij er heel anders over. Misschien was de respons hoger geweest als de vragen over het celibaat deel uitmaakten van een groter, breder onderzoek naar hun werk. Nu werden de vragen expliciet gekoppeld aan seksueel misbruik binnen de kerk – een gevoelig onderwerp bij priesters.

De website van het programma Altijd Wat is dan ook voorzichtiger in zijn conclusies. Er staat: ‘135 [van de 700 priesters] hebben de vragenlijst volledig ingevuld. Zij zijn niet representatief voor alle maatschappelijke priesters in Nederland, maar onze peiling geeft wel een indicatie van de ideeën die leven in deze groep’. In het persbericht is die nuance weggelaten. Nieuwssites hebben vervolgens ook weggelaten dat het onderzoek alleen voor actieve priesters geldt.

Conclusie

Media die gisteren meldden dat 40 procent van de Nederlandse priesters het celibaat wil afschaffen, gaan te kort door de bocht. Ze hebben het persbericht van de bron, het NCRV-programma Alles Wat, onvolledig geciteerd door te stellen dat de resultaten gelden voor alle priesters in plaats van alleen voor actieve priesters. De non-respons van de peiling is echter groot. Onduidelijk is waarom veel priesters niet hebben meegedaan. next.checkt beoordeelt de bewering daarom als ongefundeerd.

>