Waarom niet alle liefdesliedjes over liefde gaan

Liefde en muziek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar niet elk liefdesliedje gaat over liefde, meent filosoof Jan Drost. Een betoog tégen zoetsappig gekweel en vóór songs die onze wijze van liefhebben kunnen veranderen.

Er is bijna geen betere aanleiding om het over de liefde te hebben dan muziek. Je hoeft het woord liefde maar in de mond te nemen of er is wel iemand die begint te neuriën. ‘All you need is love.’ ‘Love will make the world go round.’ ‘Love me tender.’ Liefde en muziek lijken onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar een onschuldige verbintenis is dat niet. Het luisteren naar liefdesliedjes zou wel eens gevolgen kunnen hebben voor de manier waarop wij de liefde beleven.

Een tijdje geleden zat ik in de trein. Ik keek wat uit het raam, het was rustig in de coupé, en ik begon heel zachtjes te zingen:

‘Maybe I didn’t treat you

Quite as good as I should have

Maybe I didn’t love you

Quite as often as I could have

Little things I should have said and done

I just never took the time

You were always on my mind

You were always on my mind.’

Is dat niet iets moois? Dat je door muziek aan iemand denkt en daar lyrisch en gevoelig van wordt? Dat dacht ik ook. Maar een vrouw aan de andere kant van het gangpad dacht daar heel anders over. „Weet jij wel”, begon ze zonder verdere aankondiging tegen mij, „dat dat een zeer vrouwonvriendelijk lied is?” Ik knipperde met mijn ogen. „Ja”, zei ze, „dat is nou een echt foute mannenlied.”

We raakten aan de praat en de vrouw zette speciaal voor mij uiteen waarom Always on my mind, gezongen door mensen als Willie Nelson en Elvis Presley, een fout mannenlied is. Haar kritiek kwam erop neer dat de tekst wel de suggestie wekt dat de man houdt van de vrouw voor wie hij zingt, maar dat hij daaraan geen enkele consequentie verbindt. Misschien had ik je beter moeten behandelen…, dingen die ik eigenlijk had moeten doen of zeggen…, blablabla, máár – en dan komt het excuus dat alles moet goedmaken: ik heb wel altijd aan je gedacht!

De vrouw was met stemverheffing gaan praten. „Je moet wel een echt foute man zijn om te denken dat een vrouw je met zoiets laat wegkomen. Dan mag je nog zo mooi zingen, ik trap er niet in en dat zou geen enkele vrouw moeten doen.”

Dit is een reden waarom ik geen rijbewijs heb. Net toen ik de vrouw vroeg welk liedje dan wél de test kon doorstaan, moest ze uitstappen. „Bedenk dat zelf maar”, riep ze me na en weg was ze, mij met een zware verantwoordelijkheid achterlatend.

Sindsdien laat de opdracht mij niet meer los: ik moet en zal een lijst met liefdesliedjes samenstellen. Een liefdesliedje is dan een liedje dat ideeën en beelden bevat die ons liefdesleven ten goede komen. Deze beschouwing mag worden opgevat als een schreeuw om hulp. Laten we de liefde een handje helpen door haar een beeldschone soundtrack cadeau te doen.

Ik stel voor hierbij een onderscheid te maken tussen liefdesliedjes en romantische liedjes. Romantische liedjes zijn misschien mooi om naar te luisteren, maar als het op liefhebben aankomt, heb je er weinig aan. When 2 become 1 mag aardig klinken, maar als echte geliefden – dat wil zeggen: mensen van vlees en bloed – een dergelijke eenheid gaan proberen te bewerkstelligen, wordt het in de letterlijke zin een kannibalistische en bloederige bende. In het andere geval wacht hun een leven van frustraties, omdat het er in de liefde nu net om draait dat je met zijn tweeën bent. Anders is er niemand om van te houden.

Romantische liedjes helpen ons geen steek verder op de liefdesweg. Ze werpen ons vaak zelfs een teleurstellend eind terug. Als daarentegen liefdesliedjes ons verder moeten kunnen helpen, welke liedjes verdienen het dan die eretitel te dragen?

Wat mijns inziens niet op de lijst mag ontbreken, is God only knows van The Beach Boys. ‘God only knows what I’d be without you.’ De vrouw in de trein zou wellicht opmerken dat het mooi is dat God weet hoe ik er zonder mijn geliefde aan toe zou zijn, maar dat ik dat haarzelf ook wel eens mag laten weten. Goed punt. Maar het voortdurend herhaalde refrein maakt dat je je geliefde desnoods op haar werk wil komen storen om je snikkend van dankbaarheid in haar armen te laten vallen.

Hallelujah, in de versie van Jeff Buckley. Over de hartverscheurende en machteloze onderworpenheid waarin de liefde ons stort. ‘She broke your throne, she cut your hair.’ Hier geen zoetsappig romantisch gekweel, hier is liefde aan het woord, overgave. Misschien soms tegen wil, maar nooit en te nimmer tegen dank: ‘And from your lips she drew the Hallelujah.’

Maar als iedereen één stem mag uitbrengen, vertrouw ik erop dat anderen deze liedjes eer zullen bewijzen. Dan breng ik graag een ander liedje onder de aandacht, dat volgens mij ten onrechte vrij onbekend is.

Something to live for van Ed Harcourt. Harcourt zingt verlangend en weemoedig, hij begeleidt zichzelf op een rammelend, onvast pomporgeltje. Geen vaste grond onder de voeten, het is raak, ze heeft hem te pakken, en hoe. ‘She’s moving like a forest fire, leaving no path unscathed…’, begint hij. En dan het tweede couplet:

‘I hope that I can hold onto

The beauty that I’ll never match

That never-ending open wound

That started from a simple scratch’

Iemand liefhebben maakt niet alleen maar sterk en zelfstandig. Liefde maakt kwetsbaar. Liefde slaat een wond. En als het goed is, groeit die niet meer dicht. Geliefden raken elkaar diep, ze doen elkaar in zekere zin iets aan. En hebben dan elkaars helpende hand nodig om nog op eigen benen te kunnen staan. Volgens mij is dat waarover Ed Harcourt zingt. En over de ontzagwekkende ervaring dat je iemand ontmoet die in jouw ogen zo mooi, zo goed, zo alles is dat je je bij hem of haar alleen maar tekort voelt schieten.

Dat maakt bescheiden. Het maakt dat je je best wilt doen. Liefde in deze overweldigende zin, niet vernederend maar nederig makend, zou wel eens een welkome levensles kunnen zijn in onze tijd en manier van samenleven, waarin het soms lijkt alsof we zelfgenoegzaamheid tot het hoogste goed hebben gemaakt. Liefhebben kan ons iets heel anders vertellen. Als we het aandurven het te horen.

Op de lijst van liedjes die het in zich hebben onze wijze van liefhebben te veranderen, verdient dit wat mij betreft een plaats. Maar natuurlijk is er meer. Voor wie goed zoekt, tussen de bergen romantische rommel, is er veel moois te vinden.

Van Jan Drost verscheen vorig jaar ‘Het romantisch misverstand’, uitg. Bezige bij, 18,50 euro

Kent u een liefdesliedje voor de lijst van Jan Drost? Stuur de titel naar mensen@nrc.nl