Een fataal recept: warme lucht boven koude zee

Een vliegtuigje met vier mensen stortte gisteren neer in de dichte mist voor de kust. „Voor sportvliegers is zeemist levensgevaarlijk.”

Plotseling werd het mistig, ook op het strand. Foto Jaco Klamer

Het overwaaien van warme lucht boven koud water is hét recept voor zeemist. Gisteren waren alle ingrediënten aanwezig: een warme zomerwind en een koude Noordzee. Het zorgde voor het ontstaan van piepkleine, zwevende waterdruppeltjes: zeemist.

Die ochtend vloog een Cessna boven het water. In het eenmotorig sportvliegtuigje zaten twee mannen en twee jongens. Ze maakten een pleziervlucht van vliegveld Zeeland naar de Rotterdamse luchthaven. Ter hoogte van Hoek van Holland draaide het vliegtuigje landinwaarts, om zich voor te bereiden op een landing. Daar ging het mis. Het verdween plots van de radar bij de luchtverkeersleiding en bleek neergestort op de Tweede Maasvlakte in Rotterdam. De vier inzittenden zijn zwaargewond. Naar de oorzaak wordt nog onderzoek gedaan, maar het ongeval heeft zeer waarschijnlijk te maken met de dichte mist.

Mistflarden langs de kust worden ook wel een ‘zeevlam’ genoemd. Die benaming dankt de mistbank aan zeevaarders die dachten dat de zee in brand stond. Nu is de ‘zeevlam’ vooral een vijand van privévliegers.

Peter Kastelein van de Vliegclub Rotterdam weet uit eigen ervaring hoe problematisch het is om daar als sportvlieger in terecht te komen. „Het is een noodsituatie, je ziet bijna niks meer. Iedere privévlieger weet: blijf weg uit dit soort weersomstandigheden. Draai om of wijk uit.”

Maar de zeevlam laat zich moeilijk voorspellen. KNMI-woordvoerder Cees Molenaars noemt het „een uiterst verraderlijk weertype”. Het ontstaan van zeemist is afhankelijk van veel factoren. Gisterochtend werden de stranden langs de kust pas mistig toen de wind opeens landinwaarts draaide. Het KNMI had de zeemist genoemd in zijn weersverwachting, veel andere weerbureaus niet. De temperatuur daalde op sommige plekken met wel 10 graden.

In de lucht kun je als amateurvlieger de weg helemaal kwijt zijn als er plotselinge mist optreedt, zegt Kastelein. „Je ziet niets meer, je gevoel voor evenwicht laat je volledig in de steek. Een linkerbocht lijkt opeens op een rechterbocht – en andersom. Je gaat corrigeren, en dat maakt het stuurprobleem alleen maar groter.”

Het enige wat je kunt doen, is blindelings vertrouwen op instrumenten in de cockpit, zegt Kastelein. „Ieder vliegtuigje heeft een kunstmatige horizon, een kompas en een hoogtemeter. Dat is op zich genoeg om netjes te kunnen blijven vliegen. Maar doordat je evenwichtsgevoel iets anders zegt dan die instrumenten, raak je in de war. Meestal komt het vliegtuig in een duikvlucht terecht, waardoor het eindigt in een crash.”

Niet alle piloten worden in hun opleiding getraind op dit soort situaties. De meeste sportvliegers krijgen tien uur ‘blindvliegervaring’, waarin hun geleerd wordt hun gevoel uit te schakelen en te vertrouwen op instrumenten in de cockpit. Maar voor recreatievliegers met een basisbrevet is dit geen vereiste. Het is onbekend welk certificaat de verongelukte piloot heeft. „Zelfs al had deze piloot al ervaring met blindvliegen, dan nog is dat geen garantie op een goede afloop”, zegt Michaël Tefsen, voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor de Luchtvaart. „Het is zo’n onnatuurlijk gevoel dat je het blindvliegen eigenlijk continu moet bijhouden. Doe je dat niet, dan kun je met dichte mist alsnog in de problemen komen. Hoe geoefend je als vlieger ook bent.”