Butler van paus in arrest in groeiend schandaal

Het Vaticaan is in de ban van een schandaal van nog niet te overziene omvang. Post aan de paus ligt op straat. In deze Vatileaks: intriges, corruptie en een felle machtsstrijd.

„De situatie is de afgelopen jaren verslechterd, de hypocrisie in het Vaticaan heerst zonder dat iemand er iets tegen doet. De schandalen stapelen zich op.”

Dat antwoordde een bron binnen het Vaticaan volgens de journalist Gianluigi Nuzzi op zijn vraag waarom deze had besloten hem een heleboel geheime documenten toe te spelen.

De bron vertelde Nuzzi dat er in het Vaticaan een groep „collega’s, vrienden” is die grote kritiek hebben op wat er gebeurt en bewijsmateriaal zijn gaan verzamelen omdat ze zich „machteloos (voelen) tegenover te veel machtsmisbruik, persoonlijke belangen, verzwegen waarheden.”

Zo is in een van de grootste schandalen van de afgelopen decennia uitgebroken in het Vaticaan. Woensdag is de ‘butler’ van de paus gearresteerd. Donderdag werd de baas van de Vaticaanse bank ontslagen. Ook al is onduidelijk of deze twee zaken, op zich al opzienbarend, met elkaar in verband staan, volgens Italiaanse kranten is dit nog maar het begin.

Nuzzi, die al eerder geruchtmakend nieuws uit het Vaticaan bracht, heeft op 19 mei een boek gepubliceerd dat enorme opschudding heeft veroorzaakt: Zijne Heiligheid: De geheime papieren van Benedictus XVI. Het bevat post en e-mails voor de paus, vol informatie over intriges, gevoelige dossiers en onderhandelingen, en mensen die met een gift bij de paus in het gevlij proberen te komen.

Al in maart, toen duidelijk was dat het boek eraan kwam, was in het Vaticaan een onderzoek begonnen naar de bron van deze Vatileaks. Woensdagavond heeft de gendarmerie van Vaticaanstad de 46-jarige butler van de paus gearresteerd, Paolo Gabriele. Samen met de twee priesters die als persoonlijke secretaris werken, had Gabriele als geen ander toegang tot de paus. Hij is degene die zijn kleren klaarlegt, het eten opdient, en meerijdt in de pausmobiel.

In het appartement in Vaticaanstad waar hij met zijn vrouw en drie kinderen woonde, zijn „vertrouwelijke documenten” gevonden, zo deelde het Vaticaan afgelopen weekeinde mee, toen zijn arrestatie werd bekendgemaakt.

Gabriele wordt vastgehouden in een „beveiligde ruimte” – Vaticaanstad kent geen gevangenis. Zijn advocaat zei tegen journalisten dat Gabriele meewerkt met het onderzoek. Dit voedde speculaties over mogelijke betrokkenheid van kardinalen, iets wat de woordvoerder van het Vaticaan gistermiddag heeft ontkend. Maar de meeste waarnemers gaan ervan uit dat Gabriele, die bekend stond als buitengewoon loyaal, niet op eigen houtje heeft gehandeld.

Het boek van Nuzzi legt intriges, corruptie en bestuurlijke verwarring bloot. Veel Vaticanisten zien er een aanval in op de tweede man, de 77-jarige kardinaal Tarcisio Bertone – en een aanwijzing dat de paus de controle over de curie, de bureaucratie van het Vaticaan, kwijt is. Bertone was al de rechterhand van kardinaal Ratzinger toen deze prefect was van de Congregatie voor de Geloofsleer, en toen Ratzinger in 2005 paus Benedictus XVI werd, benoemde hij de loyale Bertone tot Secretaris van Staat, hoewel Bertone bestuurlijke en diplomatieke ervaring miste.

Bertone is ook in aanvaring gekomen met Ettore Gotti Tedeschi, de directeur van de Vaticaanse bank, over de vraag hoeveel financiële transparantie wenselijk is. Gotti Tedeschi werd donderdag ontslagen.