Zuid-Afrika en Australië moeten grootste sterrenkijker delen

Op een van de locaties waar de grootste radiotelescoop ter wereld zal worden gebouwd, in de Karoo-halfwoestijn in Zuid-Afrika, staan nu al enkele telescoopschotels opgesteld. Foto Reuters

De grootste en meest gevoelige radiotelescoop in de wereld zal worden gebouwd op twee locaties, in Australië en Zuid-Afrika. Dit hebben astronomen en regeringen vrijdag besloten na een felle strijd tussen Australië en Zuid-Afrika, dat spreekt van een „politiek compromis”.

De miljardensubsidies voor het project worden verdeeld over de twee locaties. Zuid-Afrika, dat volgens wetenschappers als locatie technisch het meest geschikt was, krijgt het leeuwendeel van het geld.

De zogenaamde ‘Square Kilometre Array’ (SKA) wordt met een opvangend oppervlak van ongeveer één vierkante kilometer vijftig tot honderd keer sterker dan alle bestaande radiotelescopen. Met zo’n 3.000 via glasvezelkabels met elkaar verbonden schotels van elk 15 meter doorsnede willen wetenschappers meer te weten komen over het begin van de sterren, over planeten die op de aarde lijken en over hoe ‘donkere energie’ en melkwegstelsels de geschiedenis van het heelal beïnvloedden. Als alles volgens plan verloopt kan de telescoop in 2024 worden ingezet .

Het SKA-consortium zocht naar een dunbevolkte locatie met zo min mogelijk radiostoring. Mobiele telefoons, televisiemasten, autoverkeer, mensen en dieren kunnen hinder opleveren. Het overgrote deel van de antennes komt nu in de Zuid-Afrikaanse Karoo-halfwoestijn, zo’n 600 kilometer ten noordoosten van Kaapstad. Zuid-Afrika heeft hier al in 2007 bij wet een oppervlak van 500 bij 500 kilometer uitgeroepen tot ‘radiostil gebied’. Andere ontvangers komen, behalve in Australië, ook in Nieuw-Zeeland, en in onder meer Ghana en Mozambique.

De kosten van de telescoop, eerst geraamd op 2 miljard euro, lijken door het besluit iets hoger uit te vallen, zei John Womersley, voorzitter van het SKA-bestuur vrijdag, maar volgens hem leveren de twee locaties samen betere wetenschappelijke resultaten. Naast Zuid-Afrika en Australië betalen Nederland, Italië, China, Canada en Nieuw-Zeeland mee.

Wetenschappelijk directeur Justin Jonas van de Zuid-Afrikaanse SKA-tak noemt de toekenning van de telescoop „een keerpunt” voor Afrika. „Vanaf nu komen mensen ook voor topwetenschap naar ons continent.”