‘Zonder ons kunnen er doden vallen’

Pastoor Van Breemen drijft de duivel uit. Zo’n vier keer per jaar voert hij een exorcisme uit bij ‘bezeten’ katholieken. „Satan, ga weg uit deze persoon, verdwijn.” Een gesprek aan de vooravond van Pinksteren.

Kees van Breemen in vol ornaat Foto Thom Mandos

Door en

De duiveluitdrijver woont in het Overijsselse dorp Boekelo (2.500 inwoners), naast de Heilige Marcellinuskerk. Er sjokt een oude hond door de kamer. In de gang hangt een doek ter herinnering aan het 50-jarig jubileum van de pastoor bij de kerk. Kees van Breemen (78) heeft het boek De exorcismis et supplicationibus quibusdam in de hand en leidt ons naar de keuken, die grenst aan de tuin. De afwasmachine draait. Hij schenkt koffie met bitterkoekjes.

Hoe wordt iemand exorcist?

„Iemand kan geen exorcist worden. Je moet een priester zijn, een gewijde pastoor. Tien jaar geleden ben ik benaderd door een vicaris, een naaste medewerker van kardinaal Simonis. Hij vroeg mij of ik misschien aan de slag wilde als exorcist. Ik wist dat exorcisme iets te maken had met het uitdrijven van de duivel, maar het fijne wist ik er niet van.

„Ik ben veel over exorcisme gaan lezen. Het was een erg lang proces. In Nederland is geen opleiding voor exorcisten, dus ik moest alles zelf uitzoeken. Er is sinds kort wel een cursus voor exorcisten in het Vaticaan.”

Wat gebeurt er voordat u een exorcisme toepast bij iemand?

„Als mensen vragen om een exorcisme, worden ze via de bisschop naar mij verwezen. Degene die dat aanvraagt kan de bezeten persoon zijn die zegt dat hij of zij zichzelf niet meer is. Het kan ook een naaste zijn, die merkt dat de persoon in kwestie zich vreemd gedraagt.

„Voorafgaand zijn er veel gesprekken. Je moet vaststellen of het gaat om een psychische of om een duivelse situatie. Eerst vragen we of de persoon in kwestie een psycholoog bezoekt. Zo ja, dan nemen wij contact op met de psycholoog. Als psychische problemen niet kunnen worden uitgesloten, dan moet de persoon worden doorverwezen naar een dokter of psychiater. Maar als psychische problemen worden uitgesloten en er onverklaarbare dingen gebeuren, dan voeren we een exorcisme uit. Mits de persoon in kwestie katholiek is en lid is van de kerk.”

Hoe gaat de uitdrijving in zijn werk?

„Een exorcisme wordt normaal gesproken uitgevoerd in je eigen kerk, want dat is het beste. Het mag ook bij iemand thuis, maar dat is bij mij nog nooit voorgekomen. Ik voer de rituelen uit aan de hand van het boek De exorcismis et supplicationibus quibusdam (Latijn voor: over bepaalde uitdrijvingen en gebeden). Daarin staat het ritueel van een exorcisme precies beschreven. Dat gaat in vast omschreven stappen, in combinatie met gebeden. Er is ook een Duits boek, maar ik gebruik dit want ik ben beter in Latijn dan in Duits.

„Ik trek een wit kleed aan, daar gaat een paars gewaad overheen. Die kleuren symboliseren een nieuw begin, vergiffenis, dat soort dingen. Dan besprenkelen we de persoon met wijwater. Wat mij altijd meevalt, is dat de bezeten personen zich niet verzetten tijdens de uitdrijving. Ze schelden niet op God en alles wat met hem te maken heeft.

„Als eerste spreek ik een gebed uit dat te maken heeft met het gewijde water. Ik probeer de Latijnse gebeden uit het boek zo goed mogelijk te vertalen in het Nederlands. Er zijn trouwens twee personen die de gebeden moeten uitspreken, en de tweede mag degene zijn die is meegekomen met de bezetene. Dan volgt een psalm, daarna een stuk uit het evangelie, waarin beschreven wordt hoe Jezus de duivel uitdrijft.

„Daarna is het tijd voor de uitdrijving. Die bestaat uit twee delen. Eerst bidden, vragen en hopen dat de duivel uit wil treden. We leggen onze handen op het slachtoffer en stellen de vraag of hij of zij met ons mee wil, naar de kant van God. Daarop volgt de geloofsbelijdenis, hiermee laten we zien dat iedereen die aanwezig is gelooft in God, want als je er niet in gelooft, kan een uitdrijving niet slagen. Hierna komt het ‘Onze Vader’ en daarmee begint het tweede deel van de uitdrijving. Daarbij gaan we aanvallender te werk. We zeggen dingen als: „Satan, ga weg uit deze persoon, verdwijn”. We dagen Satan ook uit, door te zeggen dat iedereen weet dat Jezus altijd machtiger is geweest dan de duivel.

„Gedurende de hele uitdrijving houd ik een kruis vast, voor het gezicht van het slachtoffer. Na het exorcisme is er een dankzegging. Een exorcisme duurt ongeveer een half uur. Normaal drijven we de duivel in één keer uit, maar af en toe is er een tweede exorcisme nodig. We blijven het doen totdat de duivel is uitgedreven. ”

Denkt u dat de kwade geest in een persoon Satan is?

„Ja, dat is een andere benaming voor de duivel. Er zijn heel veel kwade demonen, maar dat zijn allemaal vormen van Satan, denk ik. Daarom spreek ik hem ook altijd met die naam aan.”

Wat ziet u op het moment dat de duivel vertrekt uit een bezeten persoon?

„Bezeten mensen hebben het gevoel dat ze in de macht zijn van een kwade entiteit. Dit is erg beangstigend. Daarom zie ik een enorme opluchting als de duivel uit een persoon is gedreven, het lijkt wel of hij of zij zich bevrijd voelt.”

De afgelopen tien jaar bent u exorcist geweest. Was u daar fulltime mee bezig?

„Ik was pastoor in Oldenzaal en daarnaast deed ik af en toe een exorcisme. Dat zal ongeveer vier keer per jaar zijn. Niet heel veel dus. Ik ben het afgelopen jaar wel zeven keer benaderd met een situatie waarin men dacht dat iemand bezeten was, maar drie van die zeven keer had dit te maken met een psychisch probleem. De eerste jaren dat ik dit deed kreeg ik geen of bijna geen verzoeken. Nu gebeurt het af en toe.”

Krijgt u betaald?

„Nee, ik vraag daar niks voor. Ook de kerk betaalt niet. Het kan wel gebeuren dat iemand me wat toestopt voor de moeite, dat neem ik dan aan, maar verder vraag ik er niks voor. Behalve als er bijvoorbeeld veel benzinekosten zijn gemaakt – die vraag ik terug.”

Helpt u ook mensen met een ander geloof?

„Volgens mij waren het tot nog toe alleen katholieken. Alhoewel: ik heb denk ik ook een keer een protestant geholpen. Maar dat maakt niet uit, dat is ook een lid van de kerk. Maar als bijvoorbeeld Joden of moslims zouden vragen om een exorcisme, stuur ik ze naar hun eigen kerk, naar hun rabbi of imam. Ik mag ze helpen, maar het is het beste, ook voor henzelf, dat ze naar hun eigen gebedshuis gaan.”

Welke mensen vragen om een exorcisme?

„Ik krijg verzoeken van veel verschillende mensen. Er is niet echt een bepaald soort mensen dat bezeten is of dat denkt te zijn. Je ziet wel dat bijna iedereen die ik help een psychische achtergrond heeft. Vaak is er vroeger iets naars gebeurd of zit er een diepere oorzaak voor het probleem.”

Hoe ging uw allereerste exorcisme?

„Dat was heel onwennig. Ik was ook nog eens alleen, dat mocht, met de machtiging van de bisschop. Ik heb het exorcisme dan ook precies volgens het boek uitgevoerd, stapje voor stapje, als een recept. Nu doe ik dat ook wel, maar nu hoeft het niet meer zo precies als in het boek. Het is nu meer een gewoonte geworden.”

Heeft u contact met andere exorcisten?

„Met pastoor Kolkman, die in Leuvenheim zat, sprak ik wel, ja, ook om in te schatten of iemand werkelijk een exorcisme nodig had. Het is wel lastig dat je met collega’s niet mag bespreken om wie het gaat, in verband met de privacy. Vroeger waren er vergaderingen voor exorcisten, elk jaar in Rotterdam. We waren met een stuk of acht en wisselden informatie uit en gaven elkaar tips. Een soort training voor exorcisten. Maar de laatste vergadering hebben we twee jaar geleden gehad. Niemand neemt meer het initiatief om ons bij elkaar te roepen, jammer.”

Denkt u dat uw beroep over tien jaar verdwenen is?

„De exorcisten die op dit moment in Nederland werken, zijn al redelijk op leeftijd. Het aartsbisdom Utrecht telt er drie. In heel Nederland zijn er iets meer, maar het precieze aantal ken ik niet. Niet veel in elk geval. Dus we zijn bezig met het zoeken van opvolgers.

„Ik ben laatst samen met Kolkman bij bisschop Eijk geweest; die wilde weten wie er op dit moment nog gespecialiseerd zijn in exorcisme. Hij vroeg of wij mensen konden noemen die ons geschikt leken als exorcist. Ik heb een paar namen genoemd.”

Geloven er veel mensen in exorcisme?

„Ja, toch wel. Mensen geloven echt dat er buiten psychische klachten ook andere machten in het spel zijn. Ik hoor van veel slachtoffers dat ze zichzelf niet meer zijn en dat ze gekke dingen willen doen. Ik ben er zelf ook van overtuigd dat er kwade machten zijn, die iemand in lichaam en geest kunnen beheersen – soms kan het leiden tot zelfmoord. Niet van de ene op de andere dag, het gaat in stappen. Het begint bijvoorbeeld met het horen van vreemde geluiden en het hebben van negatieve gedachtes. Of mensen zien vreemde verschijningen. Het wordt steeds een beetje erger, ze verminken het eigen lichaam, ze krijgen een psychose. Uiteindelijk kan dit fout aflopen. Daarom is het zo belangrijk dat er exorcisten blijven bestaan, omdat er zonder ons doden kunnen vallen.

„Een kwade geest kan iemands lichaam overnemen, waardoor diegene slechte dingen gaat doen. Ook leidt bezetenheid vaak tot depressies. Ik heb het zelf niet meegemaakt, maar ik heb van andere exorcisten gehoord dat ze mensen op een negatieve manier hebben zien veranderen, dat ze depressief werden.”

Wat is het opvallendste wat u heeft meegemaakt als exorcist?

„Pas zag een slachtoffer bij wie ik een exorcisme uitvoerde er heel anders uit dan normaal en hij sprak ook heel anders. Normaal voltrek ik het exorcisme en zie ik geen verschijnselen, de slachtoffers blijven zichzelf. Maar dit keer zag ik een verandering.

„Het was niet dat hij ineens in een andere taal sprak, maar hij praatte veel slomer en heel ongeïnteresseerd, alsof het leven uit hem was gezogen. Door dit soort dingen lig ik wel eens in bed ’s avonds met de gedachte: Vandaag is er iets heel raars gebeurd.”