Eigen risico? Alsjeblieft niet

Het zijn van die momenten dat je keihard tegen je eigen intuïtie moet ingaan. Je koopt een mooie en dure nieuwe iPhone en de vriendelijke jongen van de belwinkel vraagt: „Wilt u er misschien een verzekering bij afsluiten? U betaalt een paar euro per maand, en als u uw mobiel laat vallen, bent u verzekerd tegen de kosten.”

Ja! schreeuwt alles in je. Nee! zou het antwoord moeten zijn. Want verzekeraars moeten ook ergens van leven. De premie en de voorwaarden moeten ruimte laten voor hun winst. Dus vallen de schadevergoedingen vaak bitter tegen. De kleine lettertjes in verzekeringscontracten zijn niet voor niets berucht.

Het is een gouden regel: verzeker nooit risico’s die je makkelijk zelf kan betalen. Alleen schade die je ruïneert zoals het afbranden van je huis is het verzekeren waard.

Dit advies is aan de gemiddelde Nederlander niet besteed. We zijn dol op verzekeringen. Sterker, we behoren tot de meest verzekerde mensen ter wereld. Herverzekeraar Swiss Re doet er regelmatig onderzoek naar. In het laatste onderzoek uit 2011 bleken de Zwitsers ons te hebben ingehaald als meest verzekerde volk ter wereld, maar nog altijd prijken we fier op de tweede plaats.

Nederlanders houden van zekerheid, zo bleek ook deze week weer uit een onderzoek naar hoe we onze gezondheid verzekeren. Nederlanders hebben een „grote aversie tegen kleine risico’s”, concluderen twee onderzoekers in economenvakblad ESB. Janko Gorter, senior econoom bij De Nederlandsche Bank en Paul Schilp, senior management consultant bij ConQuaestor, onderzochten hoeveel Nederlanders in hun zorgverzekering kiezen voor een hoger eigen risico (tot 500 euro). Dat levert ze een lagere zorgpremie op. Het kan wel 250 euro per jaar aan premie schelen, becijferden de twee.

Weinig Nederlanders hebben er oren naar: slechts 7 procent kiest voor het hogere eigen risico. Wat de onderzoekers nog het meest verbaasde, is dat zelfs jonge mannen zelden voor een hoger eigen risico kiezen. Zij maken in de regel zo weinig zorgkosten dat een hoger vrijwillig eigen risico voor hen het meest lonend is. Terwijl zeven op de tien mannelijke twintigers zorgkosten maken die lager zijn dan het eigen risico, kiest maar één op de tien voor de lagere premie.

Die Hollandse weerzin voor risico laat zien hoe gevoelig ingrepen in de financiering van de gezondheidszorg bij kiezers liggen. Elke peiling laat het zien: kom niet aan de zorg want een overweldigende meerderheid van de kiezers is ertegen.

Van alle ingrepen in het Lenteakkoord zijn kiezers het meest tegen die in de zorgverzekering, zo bleek uit een eerste peiling van televisieprogramma EenVandaag. De Kunduz-coalitie verhoogt het verplichte eigen risico van 220 naar 350 euro. Wie in het ziekenhuis belandt, moet 7,50 per dag betalen. En in de ouderenzorg en thuiszorg komen eigen bijdrages voor vermogenden. 70 procent van de Nederlanders is ertegen. De beperking van de hypotheekrenteaftrek, de verhoging van de BTW en de verhoging van de pensioenleeftijd vonden veel minder kiezers een probleem. Het strookt met eerdere peilingen: de zorgverzekering is voor veel Nederlanders heilig.

Waarom zijn juist wij nou zo wars van risico’s? Moeilijke vraag. Je kan grote bespiegelingen houden over de aard van de Nederlander. Is die te verwend? Te gehecht aan de verzorgingsstaat en aan aangeharkte tuintjes en straten? Waar is toch die vermaarde VOC-mentaliteit gebleven?

Harvard-econoom Dani Rodrik heeft een mooie verklaring. Hij onderzocht de omvang van de verzorgingsstaat in verschillende landen en ziet een duidelijk verband. Kleine open economieën zoals Nederland die sterk afhankelijk zijn van de grillige wereldhandel hebben vaak grote verzorgingsstaten. De op- en neergangen op de wereldmarkten hebben grote invloed. Tegen dat risico eisen burgers bescherming, in de vorm van sociale zekerheid. Voor Zweden geldt hetzelfde. De Verenigde Staten en Australië hebben minder open economieën en dus kleinere overheden.

De weerzin voor risico is niet gratis. De kosten van de gezondheidszorg stijgen hard de komende jaren. Dat betekent meer belasting betalen of minder uitgeven aan andere zaken, zoals onderwijs. De vijf partijen van de Kunduz-coalitie kunnen hun tong de komende verkiezingsmaanden blauw praten. Dat ingrepen onvermijdelijk waren, dat ze wel móesten. Kiezers zullen ze er niet mee winnen.

Marike Stellinga