Vaticaan ontslaat directeur bank

Directeur Ettore Gotti Tedeschi van de Bank van het Vaticaan is door zijn toezichthouders ontslagen. Over de achtergrond van de ingreep wordt gespeculeerd.

Bas Mesters

Grote spanning in het Vaticaan. Het hoofd van de bank van de Heilige Stoel, Ettore Gotti Tedeschi, is door de toezichthouders van de financiële instelling de laan uitgestuurd. „Unaniem” namen zij een motie van wantrouwen tegen hem aan, omdat hij „taken van primair belang niet heeft uitgeoefend”.

Al maanden werd in kringen rond het Vaticaan gespeculeerd over een vertrek van Gotti Tedeschi. Er zou een stille oorlog woeden tussen Gotti Tedeschi als president van het Instituut voor Religieuze werken (IOR) – zoals de bank officieel heet – , en de tweede man van het Vaticaan, staatssecretaris Tarcisio Bertone.

Kardinaal Bertone en paus Benedictus XVI haalden Gotti Tedeschi, lid van Opus Dei en specialist in financiële ethiek, in 2009 naar het IOR. Ze hoopten dat hij de duistere reputatie van de bank, na vele verhalen over witwassen, kon opvijzelen.

In 2010 werd het Vaticaan echter opnieuw verdacht van deze duistere praktijken. Het openbaar ministerie startte een onderzoek naar onder meer Gotti Tedeschi, omdat de anti-witwaswet zou zijn geschonden met het wegsluizen van 23 miljoen euro. Dit onderzoek loopt nog.

Benedictus verordonneerde vervolgens een complete herstructurering van de procedures bij financiële transacties. Een eis die ook door Europa en de Oeso stelden. De commissie Moneyval van de Raad van Europa controleert op dit moment of het Vaticaan op de ‘witte lijst’ kan komen van landen die transparantie van financiële transacties garanderen.

Over het waarom van de breuk tussen Bertone en Gotti Tedeschi bestaan twee lezingen. Of Gotti Tedeschi heeft enkel gewerkt aan een façade van transparantie, omdat niemand in het Vaticaan werkelijk publiekelijk rekenschap wil geven. Of hij nam de opdracht om het IOR te saneren en transparant te maken te goed op, en Bertone heeft hem terzijde geschoven, omdat te veel geheimen vrij dreigden te komen.

Uit de vele commentaren die vanochtend in de Italiaanse pers verschenen, is geen duidelijke conclusie te trekken. Feit is dat Bertone eind vorig jaar – tegen de wil van Gotti Tedeschi in – de transparantiewet van Benedictus heeft afgezwakt. Gotti Tedeschi protesteerde vorige zomer ook fel tegen de door Bertone gewenste redding (met 250 miljoen euro) van het door corruptie in staat van faillissement verkerende ziekenhuis San Raffaele in Milaan.

Vanuit het Vaticaan suggereert men nu dat Gotti Tedeschi „de raaf” is die medeverantwoordelijk is voor ‘Vatileaks’, het schandaal waardoor allerlei persoonlijke correspondentie van de paus en van Bertone in de pers belandde en sinds afgelopen weekeinde ook in een boek verscheen.

Het is niet de eerste keer dat het Vaticaan in opspraak raakt tijdens het pontificaat van Benedictus. Eerdere incidenten betroffen:

belediging van moslims in een lezing van Benedictus in Regensburg;

de kwestie-Williamson (Benedictus wilde verzoening met deze geëxcommuniceerde conservatieve beweging Pius X, maar zag over het hoofd dat haar bisschop Williamson de holocaust ontkent);

de condoomrel, waarin de paus stelde dat condooms aidsbesmetting verergeren;

het schandaal rond pedofiele priesters;

het uitlekken van geheime documenten (Vatileaks);

de verdenking van witwassen door de bank van het Vaticaan.