Tiende sterfdag Bart de Graaff, de kleine grote oprichter van BNN

Hij werd bewonderd en hij werd verafschuwd, een middenweg was er nauwelijks. Bart de Graaff, de legendarische oprichter van BNN, overleed vandaag tien jaar geleden aan de gevolgen van zijn ziekte. Een terugblik op de carrière van dat kleine schreeuwerige mannetje wiens erfenis tien jaar later nog staat als een huis.

Bart was een flagrante verschijning, door zijn lef, harde humor en hoge stemmetje, en door zijn lengte die niet verder reikte dan de grootte van iemand van twaalf. Dat kwam door zijn nierziekte, die hij kreeg als gevolg van een auto-ongeluk op zijn negende. Hij verbrijzelde een been en liep een bacterie op. In een profiel over de tv-persoonlijkheid schreef Japke-D. Bouma in 1998 in NRC Handelsblad:

“Bart de Graaff bleef door zijn ziekte het kind van negen. Vooral het tekort aan mannelijke hormonen, die bij gezonde mensen mede door de nieren worden aangemaakt, belette hem een man te worden. De Graaff kwam nauwelijks in de puberteit, was zodoende nooit humeurig en werd nooit gekweld door de worsteling die ‘ouder’ worden met zich meebrengt. Hij kon de succesvolle rol van het kind dat spot met conventies zo overtuigend spelen, omdat het geen rol was.”

‘Zeg maar nee, dan krijg je er twee!’

Deze spreuk betekende zijn doorbraak. Naar aanleiding van deze aanstelijke koekjesreclame vroeg Veronica hem een kinderprogramma te presenteren, waar hij volmondig ja tegen zei:

De commerciële: Veronica

Zes jaar lang presenteerde Bart het programma B.O.O.S. (Barts Omroep Organisatie Stichting), daarna het programma BNN (Barts News Network). Dat programma sleepte een nominatie in de wacht voor De Gouden Luis, een prijs van de KRO voor ‘voor de meest opmerkelijke omroepjournalistiek van het afgelopen jaar’. Kritiek alom - want hoe kon die schreeuwerige de Graaff nou zijn genomineerd als ‘journalistiek hoogstandje’? Zo verscheen in NRC-Handelsblad een stuk van Frits Abrahams:

“Zo kwamen we als kijkers tot de ontdekking dat de jury van de Bronzen Luis ook Veronica’s flauwekulprogramma BNN van Bart de Graaff tot ‘opmerkelijke omroepjournalistiek’ rekent. Waarmee de jury een heilig gebod voor jury’s overtrad: gij zult nooit de toe te kennen prijs met een potsierlijke nominatie devalueren.”

Veronica blikt terug op Bart de Graaff met B.O.O.S.:
http://www.youtube.com/watch?v=d9-8I_AVulQ

De geboorte van de omroep BNN

Daarna was het tijd voor een echte omroep. In 1997 richtte Bart de Graaff BNN op, Barts Neverending Network. Saillant detail, waarover hevige ophef ontstond, was dat de Graaff gebruik maakte van de zendtijd van de commerciële zender Veronica om leden te werven (“ongetwijfeld de wonderlijkste reclamecampagne in de geschiedenis van de commerciële omroep”, schrijft Henk van Gelder in NRC).

De allereerste uitzending van de spiksplinternieuwe en pasgeboren omroep BNN werd geopend door oud-Staatssecretaris Aad Nuis, die BNN toe had gelaten tot het publieke bestel (waarover Paul Witteman zich in zijn column in VARA TV Magazine had afgevraagd of de staatssecretaris “niet goed bij zijn hoofd” was geworden):

“Hartelijk welkom, dames en heren, jongens en meisjes, op deze historische avond. Voor het eerst in 23 jaar treedt een nieuwe omroep het publieke bestel binnen. En wat voor een omroep. Onder de bezielende leiding van voorzitter en vriend Bart de Graaff, een grote geest in een kleine gestalte, begint over enkele ogenblikken BNN met haar uitzendingen.”

Echt serieus werd de Graaff door zijn collega’s niet genomen, zo blijkt een artikel van Koen Greven dat destijds in NRC-Handelsblad verscheen over zijn plannen om een nieuwe omroep te stichten:

“Echt serieus nemen ze (de omroepbazen van Hilversum, red.) de kleine man, directeur en voorzitter van de BNN Media Groep, niet. ‘Het is aardig dat een zendtijdaanvraag mogelijk is, maar we staan achter de wet waarin staat dat nieuwkomers een totaalprogramma moeten brengen’, zei NOS-voorzitter A. van der Louw vorige week dinsdag. Staatssecretaris Nuis (Media) denkt dat De Graaff zich uiteindelijk bij de Tros zal aansluiten. Bij de Tros denken ze dat de plannen van De Graaff ‘flauwekul’ zijn.”

De Teringtubbies en de Baksteen

In zijn tijd bij BNN maakte Bart de Graaff verschillende programma’s waarover commotie ontstond, zoals ‘De Teringtubbies’, een parodie op de Teletubbies die onder dreiging van een rechtszaak door de BBC van de buis moest. Ook rond het programma ‘Waar kan ik je ‘s nachts voor wakker maken?‘ ontstond een juridisch conflict, toen Bart de Graaff tegen de buurvrouw van Jaap Jongbloed, die hem gewaarschuwd had voor Bart’s komst, zei dat hij “wel wist wat ze in ’40-’45 had gedaan”.

De Teringtubbies:

Naast zijn gewaagde acties voor de camera (zoals de baksteen die hij door de ruit van een benzinestation gooide, waarna hij vervolgens zelf de politie belde) stond Bart de Graaff bekend om zijn open en rechtdoorzee interviews, waarin hij geen blad voor de mond nam. Zoals die met de in 2004 vermoorde regisseur, columnist en televisiemaker Theo van Gogh. Een gesprek van “man tot mannetje”, zo kondigde de Graaff zijn interview in 1995 zelf aan. “Waarom zie je er eigenlijk altijd zo onappetijtelijk uit? Is dat een image?” (Hulde voor Theo’s eerlijke antwoord: “Ik vind het leven zo ontzettend saai als er geen alcohol aan te pas komt.”)

Tien jaar na zijn dood

In 2002 overleed Bart de Graaff, ondanks de nieuwe nier die hij vijf jaar eerder had gekregen, en waardoor hij in korte tijd op zijn eenendertigste de puberteit doormaakte. De erfenis van Bart de Graaff, de omroep BNN, is tien jaar na zijn dood nog altijd in zwang. Bart-dag is het vandaag, meldt de website: “Wij zitten om het strand om herinneringen aan Bart op te halen. Onze kleine grote man.”

Bekijk hier een uitzending van deze week van Een Vandaag over Bart de Graaff:

sitestat