Lenteakkoord raakt echt iedereen

Vandaag presenteerde de vijfpartijencoalitie haar bezuinigingspakket. Nu worden de kosten voor burgers duidelijk. Zullen de vijf hun plannen tot aan de verkiezingen blijven verdedigen?

Ambtenaren, AOW’ers, boeren, consumenten, forensen, huurders, ouders, veelverdieners, voetbalclubs, werkgevers, woningkopers en zieken.

Iedereen zal de gevolgen van de bezuinigingsafspraken van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie gaan merken. Vandaag presenteerden zij de definitieve uitwerking van het Lenteakkoord dat zij een maand geleden sloten. In een land waar veel burgers gewend zijn geraakt aan financiële hulp en belastingvoordelen van de overheid, wordt het in 2013 slikken.

Dat geldt ook voor de politici die het akkoord sloten. Tot nu toe was de stemming feestelijk. Ze waren trots op de verantwoordelijkheid die ze hadden genomen voor de begroting van 2013. Vanaf nu gaat het om het verdedigen van bezuinigingen tegenover boze burgers en belangenorganisaties. Of, als de druk te hoog wordt, het akkoord deels loslaten.

En die druk wordt hoog, blijkt uit de eerste reacties: vakbonden, gemeenten, huizenbezitters en de zorgsector reageerden negatief op de gevolgen van de maatregelen. Gisteren voegden de Nederlandse Spoorwegen zich in dit rijtje: volgens het bedrijf zullen forensen door de aanstaande belasting van reiskostenvergoedingen gemiddeld meer dan 100 euro per maand gaan inleveren. De NS waarschuwt voor een „leegloop van treinen”.

De werkelijke koopkrachteffecten komen over drie weken van het Centraal Planbureau. Nu kunnen VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie nog wijzen naar de voorlopige koopkrachttabellen van het ministerie van Financiën. Die laten een betrekkelijk matige achteruitgang zien voor de meeste inkomensgroepen. Maar het is voor de vijf afwachten of de Nederlanders deze abstracte verdediging wel willen horen.

Zullen burgers niet eerder aan het rekenen slaan met hun salarisstrook in de hand en de retoriek van de oppositie in het achterhoofd? Zoals die van PVV-leider Geert Wilders: „Meer geld voor windmolens, meer subsidies voor de grachtengordelgalerieën, terwijl van mensen de reiskostenvergoeding wordt afgepakt en de btw met 2 procent wordt verhoogd.”

De vraag zal zijn: hoe gedisciplineerd houden de partijen van het Lenteakkoord vast aan hun pakket? Over drieënhalve maand zijn er verkiezingen, en de campagne is al begonnen – dat bleek gisteren bij het felle Verantwoordingsdebat. Zeker voor partijen aan de randen van de gelegenheidscoalitie – VVD op rechts, GroenLinks op links – zal de verleiding groot zijn om in het heetst van de strijd afstand te nemen van bepaalde maatregelen. De VVD die af wil van ‘crisisheffing’ voor inkomens boven de 150.000 euro? GroenLinks dat bij nader inzien tóch de bezuinigingen op de kinderopvang wil terugdraaien? Allemaal mogelijk.

Cruciaal is dan ook bij welke maatregelen vóór de verkiezingen van 12 september al onomkeerbare stappen zijn gezet. Met de officiële publicatie van het Lenteakkoord zet de vijfpartijencoalitie een carrousel in werking die moeilijk te stoppen is. Het akkoord zal vrijwel ongewijzigd in de Voorjaarsnota belanden. De Voorjaarsnota vormt op zijn beurt de kern voor de Miljoenennota op Prinsjesdag. De maatregelen uit de Miljoenennota worden wetgeving.

En de ‘Kunduz’-partijen hebben haast. De btw-verhoging van 19 naar 21 procent gaat al op 1 oktober in. De stapsgewijze verhoging van de AOW-leeftijd begint al op 1 januari 2013, evenals de hervorming van de hypotheekrenteaftrek. Zelfs als er na 12 september een totaal nieuwe coalitie aan de macht komt, zal die de maatregelen niet zomaar kunnen terugdraaien. Wetgeving kun je alleen ongedaan maken met nieuwe wetgeving. En wie wil blijven bezuinigen, moet in plaats van geschrapte maatregelen andere kortingen bedenken.

Ruimte voor aanpassingen is er wel. De dag na Prinsjesdag wordt er een nieuwe Kamer geïnstalleerd – met mogelijk totaal andere politieke verhoudingen. Die nieuwe Kamer gaat straks stemmen over de begroting van 2013.

Wat er uiteindelijk over zal blijven van het Lenteakkoord – dat is pas bekend als er een nieuw kabinet zit. Maar op 12 september zullen de vijf partijen al duidelijkheid krijgen over de electorale gevolgen van hun historische deal.