Hervormen vanuit middenveld

De verkiezingen voor de Tweede Kamer moeten nog worden gehouden, laat staan dat er al sprake is van een kabinetsformatie. Maar het eerste stuk voor de informateur die in het najaar aan de slag gaat, is er al. Want zo kan Wonen 4.0, een plan voor „integrale hervorming van de woningmarkt” wel worden beschouwd. De maatregelen die daarin worden voorgesteld, zijn zeker niet allemaal voor het eerst bedacht. Ze verdienen nochtans de aandacht. Dat geldt des te meer voor de samenstelling van de maatschappelijke coalitie die dit werkstuk na anderhalf jaar onderhandelen voor haar rekening heeft genomen.

De Vereniging Eigen Huis, de Woonbond, de makelaarsverenigingen NVM, VBO en VastgoedPro alsmede Aedes namens de de woningcorporaties zijn die partners. Als in het Lenteakkoord politieke partijen erin zijn geslaagd ‘over hun schaduw heen te springen’, een veelvuldig aangehaald huzarenstukje, dan hebben deze organisaties op de woningmarkt, met hun soms totaal verschillende belangen, een oceaan overbrugd.

Het komt niet dagelijks voor dat een huurdersorganisatie ervoor pleit om de huren te verhogen tot marktniveau en dat de belangenvereniging van huiseigenaren de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek als onvermijdelijk ziet. Des te treuriger waren de snelle reacties van fracties als de VVD (over de hypotheekrente) en de PvdA (over de huren), waarvoor zij automatische piloten leken te hebben aangezet.

Haar voorstellen over hypotheken en huren zijn de meest in het oog springende ideeën van de woningmarktcoalitie. De geleidelijkheid die ze hierbij bepleit is evenzeer van belang. Net als de compenserende maatregelen als belastingverlagingen en een woontoeslag voor laagbetaalde huurders en kopers. Het plan haalt kunstmatige tegenstellingen tussen huur en eigendom weg, wat blijkt uit de gelijke behandeling van huurders en kopers bij gemeentelijke heffingen die de organisaties bepleiten. Ook geeft het werkstuk een aanzet om het kapitaal dat ouderen in hun eigen huis hebben zitten, aan te wenden voor zorg- en woondiensten: zij verkopen hun huis zonder dat ze het hoeven te verlaten.

Vooral is Wonen 4.0 te zien als een plan om onnodige marktverstoring te repareren. De voordelige positie van de corporaties. Het handjevol aanbieders dat de hypothekenmarkt monopoliseert. En de overheid als de grootste marktverstoorder met haar subsidie- en fiscaal beleid. Die invloed is gerechtvaardigd als het gaat om degenen die niet zelf in staat zijn in betaalbare woonruimte te voorzien. Maar die bemoeienis heeft niet verhinderd dat de woningmarkt nu tot de kwetsbaarste delen van de Nederlandse economie behoort. Een volgend kabinet moet werk maken van deze echte hervorming. Vanuit het maatschappelijk middenveld is een lange pass naar voren gegeven. Laat de politiek scoren.