'Euro-noodfonds kan bodemloze put worden'

Het is niet erg dat de rente op Italiaanse en Spaanse overheidsschuld oploopt, zegt Sinn. De ECB moet die niet drukken. „De ECB ondermijnt de hervormingen van Mario Monti.”

Zo streng als Hans-Werner Sinn vind je ze nog zelden. De invloedrijke Duitse econoom – met ringbaard en vriendelijke ogen – van het Duitse onderzoeksinstituut Ifo is op bezoek in Nederland om de jaarlijkse Van Lanschot lezing te geven. Hij is mordicus tegen bijna alles dat andere economen nodig achten om de euro te redden.

Euro-obligaties? Belachelijk plan. Griekse schulden kwijtschelden? Dat helpt niet, Griekenland moet uit de euro en Portugal eigenlijk ook. De bejubelde reddingsoperatie à 1.000 miljard euro van de Europese Centrale Bank? Levensgevaarlijk!

De euro is nog niet reddeloos verloren, hoor, zegt Sinn („Zet me niet neer als een radicaal alsjeblieft.”). Maar de aanpak van de crisis is fundamenteel verkeerd. Neem het Europese noodfonds, ESM, waar het Nederlandse parlement gisteren zijn zegen aan gaf. PVV, SP en ChristenUnie maken zich terecht zorgen over het gebrek aan democratische controle op het fonds, zegt Sinn.

„In Duitsland maken we ons ook grote zorgen. Het geld kan te makkelijk gebruikt worden en als de pot leeg is, kan het ESM redelijk automatisch geld trekken van de lidstaten.”

Wat vreest u dan?

„Dat het noodfonds een bodemloze put wordt waar het krediet eindeloos doorheen stroomt. Goedkoop krediet voor landen die ongedisciplineerd met hun geld omgaan.”

Maar onze ministers van financiën besturen dat fonds toch?

„Politici dus. Geen marktpartijen, niet de eigenaren van het geld: spaarders, belastingbetalers, investeerders. Als overheidsorganen bepalen waar kapitaal terecht komt, ondermijnen we de markteconomie. Dat is een zeer gevaarlijk pad.

„Neem de Europese Centrale Bank. Die sluist op grote schaal spaargeld door van het ene naar het andere land. De geldpers van president Mario Draghi is in de plaats gekomen van de interbancaire markt. De ECB biedt leningen aan voor 3 jaar tegen 1 procent rente. Daar kan geen bancaire financier tegenop. Dus die worden de markt uitgedreven door de ECB. Zo schakelt de ECB de kapitaalmarkt uit. Als er een acute crisis is zoals in 2008 is dat te verdedigen, maar je kan dat niet jaar, na jaar, na jaar, blijven doen.

„Als de ECB stopt met die leningen is er meteen weer een acute crisis, want de markt wil niet lenen tegen 1 procent rente. Dat is het probleem van Europa nu. We voeren beleid dat zorgt voor een acute crisis bij stopzetting ervan.”

Maar wat als de ECB niets had gedaan? Banken leenden onderling niet.

„Onzin. Nederlandse banken willen best aan Italië lenen, maar ze vragen daar 6 procent rente voor. Nu zetten ze hun geld uit armoede bij De Nederlandsche Bank. Ze kunnen niet concurreren met de geldpers van Draghi. Als de ECB niks had gedaan, dan was de rente in Italië hoger geweest en had Mario Monti geen probleem gehad om de vakbonden te overtuigen van zijn arbeidsmarkthervormingen. Nu lukte dat niet. De ECB heeft die hervormingen ondermijnd. De Italianen klaagden dat een rente van 6 procent te hoog was, maar die rente was veel hoger vóór de euro werd ingevoerd. De rentelast was toen 12 procent van het bruto binnenlands product. Nu is 6 procent plots onhoudbaar. Ik snap dat niet.

„De euro heeft de rente voor Italië enorm verlaagd, en die is nu weer een beetje gestegen. Dat is normaal en noodzakelijk.”

De angst was dat er banken in Zuid-Europa failliet zouden zijn gegaan.

„Ja, maar dan moeten de Italiaanse en Spaanse overheden de eigen banken maar herkapitaliseren. De Europese landen hebben in 2008 de kans niet gegrepen de banken van nieuw kapitaal te voorzien. Dat hadden ze toen op grote schaal moeten doen. Hup, gedeeltelijk nationaliseren en twee keer zoveel kapitaal erin. Zo redt de overheid banken zonder de aandeelhouders van de banken te redden.”

Is alles fout dat Europa heeft gedaan?

„Nee, in 2008 is goed gereageerd. De ECB voorzag banken van goedkoop geld en overheden lieten hun tekorten oplopen om de krimp van de economie op te vangen. Maar het is als met een acute hartziekte. Je kan niet elke dag een nieuwe stent in de aderen zetten, want dan ga je dood.”

Gaat de euro dood?

„Nou, daag me niet uit. Het is een gevaarlijk pad waar we op zitten. We socialiseren schulden. Als we daarmee doorgaan, maken we de euro kapot en misschien wel Europa.”

Waarom?

„Omdat het voor steeds meer spanning tussen lidstaten zal zorgen. Je maakt van vrienden en buren crediteuren en debiteuren. Er zullen schuldenniveaus ontstaan, die onhoudbaar zijn. Voeg daar de vergrijzing aan toe, en je hebt een ramp.”

U bent tegen het groeipact dat Francçois Hollande bepleit?

„Een groeipact is een wanstaltige naam. Wat hij een groeipact noemt, is een leenpact. We financieren nu al vijf jaar het Griekse en Portugese tekort op de betalingsbalans. Dat kan toch niet eindeloos doorgaan?

U vindt dat Griekenland de euro moet opgeven. Ontstaat er dan geen fundamentele twijfel over de eurozone? Bijvoorbeeld over Portugal?

„Prima, toch? Landen moeten tijdelijk de euro kunnen verlaten. Dat werkt disciplinerend. Het zorgt voor flexibiliteit. Dan drijven we Griekenland niet meer in de wanhopige toestand waarin ze zich nu bevinden. Natuurlijk is er een risico dat er telkens paniek ontstaat. Maar het risico is groter als de Grieken erin blijven. Meer dan 50 procent van de jonge mensen in Spanje en Griekenland is werkloos. Dat is een ramp. Het geld dat we aan die landen geven, creëert geen banen. We drijven die landen tot wanhoop.”

Is het niet beter de Griekse schulden deels kwijt te schelden?

„We hebben vast nog een kwijtschelding nodig. Maar dan nog is het beter voor de Grieken om de euro te verlaten. Als de drachme kan devalueren, komen er weer banen. Toeristen komen terug. De Grieken kunnen hun eigen tomaten weer kopen en de rijke Griek kan weer thuis investeren.”

Steunen Duitsers de euro nog?

„De Duitsers raken sceptisch over de euro, dat zie je in de opiniepeilingen. Wat ook niet helpt, is dat er zwaar conflict is tussen de Bundesbank en de ECB. Veel beslissingen van de ECB worden niet meer gesteund door de Bundesbank (de Duitse centrale bank, red.).

„De euro is aan de Duitsers verkocht onder de voorwaarde dat de euro bestuurd zou worden volgens de regels van de D-Mark. Twee decennia later zitten we in een situatie waarin Bundesbank de fundamentele oppositie vormt binnen de ECB. Dat is een groot probleem.”

Is het denkbaar dat Duitsland de euro verlaat?

„Duitsland zal het laatste land zijn dat zegt: genoeg is genoeg. Duitsland is vatbaar voor de druk die nu op het land wordt uitgeoefend om coulanter te zijn.”

Zegt de Duitse minister van financiën daarom nu dat in Duitsland de inflatie best hoger mag zijn dan 2 procent?

„Dat is een acceptabele oplossing. Sommige landen in de eurozone zijn te goedkoop, zoals Duitsland. Andere landen zijn te duur, zoals die in Zuid-Europa. De goedkope landen moeten de prijzen en de lonen laten stijgen. De dure moet hun prijzen en lonen laten dalen.

„Dit gebeurt nu. We hebben een investeringsrage in Duitsland. Als we nu via de ECB een publieke geldstroom creëren van Duitsland naar Zuid-Europa verzwak je die inflatiekrachten in Duitsland weer. Zuid-Europese politici willen het onmogelijke: ze willen inflatie in Duitsland, maar het geld moet geïnvesteerd worden in hun eigen land. Dat is een contradictio in terminis. Dat kan niet samengaan.”