Een slapeloze slager slaat toe

Het niveau van de genomineerden voor de Gouden Strop, die volgende week wordt uitgereikt, is dit jaar consistent en hoog, oordeelt Robert Gooijer: boeken over verdwijningen, mensenhandel, privacy-schending en de verwoestende uitwerking van paté en windmolens. Twee thrillers behagen niet alleen, maar verrassen ook.

1 Peter de Zwaan, die de Strop al eerder won, schreef een vaak hilarische what-if roman over een man die zijn kans schoon ziet als de vuurwerkfabriek SE Fireworks in Enschede de lucht in vliegt: De vuurwerkramp van Harmen Saliger (Cargo, 287 blz. € 19,90). Wat nu als hij zich onder de slachtoffers had bevonden, denkt Harmen Saliger?

Dat had heel goed gekund. Saliger is een onaangename, maar vermakelijk gemankeerde man, penningmeester van een ondernemersvereniging in Enschede en als zodanig bevoegd te beschikken over een grote som gelds waarmee het goed verdwijnen is. Bovendien heeft hij een paar mooie levensverzekeringen die uitbetalen bij overlijden van enkele familieleden, die ook bij de ramp betrokken raakten, zo lijkt het althans.

Harmen koopt een nieuw paspoort in Zürich en gaat verder als Hendrick Selig, Enschede in het ongewisse achterlatend. Als daartoe steeds meer aanleidingen opduiken, gaat een groeiend en almaar geldbeluster legertje mensen naar Harmen op zoek. De pen van De Zwaan is trefzeker – hij heeft zijn karakters volledig in de tang – en hij schuwt het veroorzaken van nog meer explosies ook niet, wat goed uitpakt tijdens het bijna ontroerende einde van een thriller die bovendien, wat de vuurwerkramp betreft, leerzaam is.

2 De vriend van Charles den Tex (De Geus, 380 blz. € 19,90), die ook al een paar Gouden Stroppen in de kast heeft hangen, gaat over Emma, tolk-vertaler voor de Amsterdamse recherche. Ze werkt in een hecht team afluisteraars dat een stel Kroaten, dat diverse zwaar criminele feiten lijkt te beramen, elektronisch achter de vodden zit. Zoals altijd is Den Tex goed op de hoogte van de mogelijkheden van technologie en werkt hij in een consistent ritme naar diverse climaxen toe; dit boek loopt als een trein. Het bevat enkele mooie observaties over de aard van het observeren en over de paradox ervan.

Emma wordt regelmatig ook zelf afgeluisterd en vraagt zich steeds wanhopiger af, door ernstige complicaties die de vriend uit de titel met zich meebrengt, wie nou wie en wanneer afluistert. Net als in zijn eerdere thrillers (De Macht van meneer Miller en CEL) weet Den Tex overtuigende, terechte paranoia op te roepen over de mogelijkheden die techniek heeft om onze privacy te verkrachten. Ook de kameraadschap en het verraad binnen een hecht team komen mooi uit de verf.

3 De Vlaming Guido Eeckhaut, die eerder met zijn thriller Absint de Hercule Poirotprijs won, schreef Blauwe sneeuw (Manteau, 365 blz. € 21,95) onder het pseudoniem Nellie Mandel. Het is een arctisch boek dat het onderzoek beschrijft naar de dood van 61 illegale immigranten in een vissersboot op het ijselijke strand van Prince Edward Island voor de kust van Canada. Diverse verhaallijnen worden kundig geweven en ook het moeizame collegiale getob van de wetsdienaars is overtuigend. Het tempo is vrij traag, wat beslist niet betekent dat er geen actie-scènes in Blauwe sneeuw voorkomen; vooral de daden van een stel huurlingen schudden het onderzoek mooi op.

Aan die eerste drie boeken heeft de lezer – en de jury – goede, boeiende en ambachtelijke thrillers. Vooral het boek van Peter de Zwaan is bovendien prettig ironisch. Juryvoorzitter Rik van de Westelaken vertelde deze week aan nu.nl dat de jury inmiddels heeft gekozen en dat er een duidelijke winnaar is: ‘Dit boek heeft ons het meest verrast, is het spannendst en het origineelst en heeft goede karakters.’ Dat moet dus een van de twee volgende thrillers zijn, die de wenkbrauwen hoog doen optrekken van verbazing.

4 Bram Dehouck won in 2010 al de Gouden Strop met De minzame moordenaar, een prachtig geschreven roman over moord, wraak en oorlog. Nu is hij genomineerd met Een zomer zonder slaap (De Geus, 190 blz. € 18,90) over een slapeloze slager. Die windmolens, gek wordt Herman Bracke ervan. Zijn wanhoop, woede en slaapgebrek leiden tot een teruggang in kwaliteit van zijn in de wijde omtrek fameuze zomerpaté.

Deze onwaarschijnlijke aanleiding zet een onwaarschijnlijke kettingreactie in gang die in het dorpje Blaashoek tot bloedvergieten leidt. ‘Onwaarschijnlijk’ in de goede zin des woords: Dehouck zet een beperkt verhaal op, met kleine menselijkheden en locaties, en toont zich in die beperking een meester van originaliteit en verrassing. Als je dit jaar slechts één thriller weggrist van de boekentafels op Schiphol, laat het dan dit trefzekere en grappige boek over excessen zijn.

5 Derwent Christmas won in 2008 de Schaduwprijs voor het beste spannende debuut. Volmaakte verdwijning (Nieuw Amsterdam, 224 blz. € 16,50) is een prachtige roman over verdwijning, psychopathologie, de druk van familieleden en de onomkeerbaarheid van foute en geheime beslissingen. Illusionist Will Freedom, een enge persoonlijkheid die zich ergens in het autistisch spectrum ophoudt, geeft zijn te rijpe assistente Paulette na vijfentwintig jaar schriftelijk de zak. Vervolgens, tijdens wat haar laatste voorstelling moet worden, verdwijnt ze tijdens een truc maar duikt niet weer op en zet zo Will voor schut voor de zaal.

De verdwijning blijkt permanent en Will, die ontdekt dat de ontslagbrief Paulette nooit bereikt heeft, wordt verdachte. De politiespeurtocht die Will in het nauw brengt, wordt afgewisseld door scènes uit diens verleden waarin we langzamerhand ontdekken hoe zijn oom, moeder en vader hem klaarstoomden voor het vak en hoe Paulette, zelf ook een begenadigd manipulator, zijn assistente werd.

De daden en bespiegelingen van Derwent Christmas’ hoofdpersonen rond de thema’s dubbelhartigheid en illusies zijn interessant zonder te zwaarwichtig te worden. Volmaakte verdwijning is vooral theater van het mooie soort en zou, net als Een zomer zonder slaap, een mooie winnaar zijn.