De traan der wrake

Rechter Wenche Elisabeth Arntzen moest regelmatig haar tranen drogen bij de verklaringen over de gruwelijke moordpartij van Anders Breivik, en tijdens de verhalen over zijn weerloze slachtoffers, zoals een meisje van vijftien jaar. Bram Moszkowicz betoogde in RTL Boulevard dat dit duidt op een bevooroordeelde rechter, en ziet een motief voor het uitvoeren van zijn favoriete hobby: wraken. Ik ben gevraagd als getuige-deskundige in het in voorbereiding zijnde wrakingsverzoek. Wat is mijn aanbeveling?

De hamvraag is natuurlijk: wat zegt het uiten van een emotie over de beslissing die de rechter straks gaat nemen? Let wel, het uiten van die emotie, niet het hebben ervan. Rechters zijn ook mensen, en dus behept met emoties. Dat is maar goed ook, ik neem tenminste aan dat ook meester Moszkowicz het onwenselijk zou vinden als rechtbanken zouden worden voorgezeten door psychopaten zonder empathie of gevoel. In plaats daarvan hebben wij rechters die ervoor hebben doorgeleerd om emoties zoveel mogelijk buiten te sluiten in hun beslissingen. Ze mogen ze dus best hebben, als ze maar niet meewegen.

Een geuite emotie is in ieder geval een bewuste emotie. En het gevaar schuilt juist in onbewuste emoties, waar de rechter geen weet van heeft maar die toch zijn oordeel vertroebelen. Zo is ieder brein behept met onbewuste racistische trekjes en andere stereotype vooroordelen. En juist dat soort trekjes zagen criminologen Wermink, de Keijser en Schuyt terug toen zij de veroordelingen van tien Nederlandse rechtbanken onder de loep namen. Het bleek dat rechters verdachten met een allochtoon uiterlijk zwaarder straffen dan autochtonen. Voor hetzelfde vergrijp. Rechters kunnen alleen bewuste emoties buitensluiten, geen onbewuste. Zo bezien lijkt het huilen van Elisabeth Arntzen juist een goede zaak.

Wat doet het uiten van een emotie met de kracht van die emotie? De populaire notie is dat een geventileerde emotie eerder wegebt dan een opgekropt gevoel. Dat is maar de vraag. Voor een veel door mannen geuite emotie als woede geldt eerder het omgekeerde. Hoe harder er wordt geschreeuwd hoe sterker de emotie wordt. Tot tien tellen helpt. Daarentegen kan verdriet juist verminderen als het naar buiten komt. Maar dan alleen als dat verdriet door de omgeving wordt geaccepteerd en begrepen. Zo bezien is een wraking van rechter Arntzen eerder contraproductief. Het zou haar verdriet versterken. Dan wordt wraking gek genoeg de oorzaak van een bevooroordeelde rechter.

Mijn conclusie: wraking is onterecht, tenzij er wordt gewraakt.

Laten we het Moszkowicz vergeven. Hij is een man. Die begrijpen niets van emoties. En al helemaal niet als ze worden geuit door vrouwen. Arme Eva.