Bergen vreest rookpluim in geblakerd duin

Met elke warme dag neemt de vrees voor duinbranden toe. Ook in Schoorl en Bergen waar 90 branden in 2 jaar tijd meer verwoest hebben dan natuur alleen.

De schrik slaat boswachter Jan van Assema (33) om het hart als zijn brandweerpieper afgaat. De luide toon roept vervelende herinneringen op. Niet wéér, denkt hij dan. Vanaf de helling heeft hij een goed uitzicht over het hoogste en breedste duin van Nederland. „Het is hopen dat je geen rookpluimen ziet.”

De boswachters in het duin tussen Schoorl en Bergen zijn dezer dagen bijzonder alert. De hoge temperaturen zorgen voor een verhoogd risico op natuurbranden. Alles wordt in het werk gesteld om te voorkomen dat het duin vlam vat. „Een nieuw drama moet worden voorkomen”, zegt Van Assema.

Liefst negentig branden woedden de afgelopen twee jaar in het gebied. Daarbij werd 300 hectare duin en bos verwoest. De branden hebben grote impact gehad op de gemeenschap. Twee boswachters willen de geblakerde delen van het bos niet meer in. Ze kunnen het niet aanzien. Menig dorpsbewoner kwam na een rondje duinen uithuilen bij de VVV-post van Carolien Brouwer (47). „Verbaasd en geschokt over wat ze aantroffen. Zelf hield ik het ook niet droog.”

De verbrande delen in het Schoorlse duingebied lijken nog altijd op een maanlandschap. Het contrast met de groene, niet verwoeste omgeving is groot. De heide krijgt weer langzaam kleur, maar de geblakerde bomen staan er troosteloos bij. Sommige bomen zijn gekapt, andere staan nog overeind. En dat zal op korte termijn niet veranderen, is de verwachting. Door de bezuinigingen bij Staatsbosbeheer kon niet meer dan een klein deel van de bomen worden gerooid. „Toen was het geld op”, zegt boswachter Van Assema.

Na de branden vertrouwde niemand in het dorp elkaar meer. Iedereen was verdachte. „Ik zette de achtervolging in op een man met een fles blauwe spiritus”, vertelt Robert Blokker (50) van restaurant De Berenkuil. Dat dacht hij althans. „Het was een vader met een fles babyvoeding”, lacht hij. „En aan de bar van het plaatselijke café vlogen iedere avond weer namen van mogelijke daders over tafel.”

De opluchting was dan ook groot toen de politie vorig jaar drie verdachten aanhield. Nando F. en Ziad A. uit Schagen bekenden twee kleine branden te hebben gesticht. Ze kregen respectievelijk vijftien en twaalf maanden gevangenisstraf. Een 45-jarige man uit Alkmaar, die aanvankelijk als hoofdverdachte werd gezien voor het stichten van de grote branden, heeft zijn betrokkenheid altijd ontkend. Het Openbaar Ministerie liet in maart weten hem niet te vervolgen wegens gebrek aan bewijs.

Zolang er geen dader is veroordeeld, lieten de autoriteiten weten, blijven ze alert op verdachte omstandigheden en voeren zij onopvallende surveillances uit.

De gemeente Bergen had ondertussen behoefte aan concrete maatregelen en vroeg haar inwoners met ideeën te komen. De respons was divers: men wilde uitkijktorens, sprinklerinstallaties en cameratoezicht. Veel van die voorstellen zijn niet uitvoerbaar, al is het maar omdat er weinig geld beschikbaar is.

De gemeente Bergen heeft namelijk nog een schadepost van enkele tonnen openstaan voor de leger- en brandweerinzet. „Een enorm bedrag voor een kleine gemeente”, vindt burgemeester Hetty Hafkamp (59). Bij Binnenlandse Zaken heeft ze een verzoek ingediend om Bergen financieel te helpen. „Maar ik heb weinig hoop. Volgens de minister valt dit onder autonomie van gemeenten.”

Zowel de gemeente als Staatsbosbeheer zijn op zoek naar financiering. Komt de overheid niet over de brug, dan moet de burger zijn ‘hart voor de natuur’ tonen, is het motto. Daarom hebben Staatsbosbeheer, de gemeente Bergen en de brandweer elkaar gevonden in het project Mijn Duin. Voor één euro adopteer je een vierkante meter verwoest gebied. De teller staat momenteel op 6000 euro, in totaal is vier miljoen nodig voor het herstel.

„We moeten dit samen doen”, vindt initiatiefnemer Roy Voogd (46). „Het huidige aanzicht is verschrikkelijk. En als we het herstel alleen aan de natuur overlaten, krijgen we er allerlei oninteressante gewassen voor terug, zoals die vervelende Amerikaanse vogelkers .”

In Schoorl werkt men aan het herstel, maar vrezen de bewoners tegelijkertijd nieuwe branden. Volgens velen is het niet de vraag óf, maar wanneer de eerste brand zich aandient. Het gebied is kwetsbaar, omdat de sapstroom van de bomen lang heeft stilgelegen. Daardoor zijn ze bijzonder droog en vliegen ze makkelijker in brand.

Met het oog op de toekomst ondersteunt de gemeente Bergen verschillende experimenten op het gebied van duin- en bosbrandbestrijding. Zo ontwikkelt het ICT-bedrijf Almende, samen met de TU Delft, de Fireswarm. Deze onbemande vliegtuigjes vliegen in een zwerm boven de duinen van Schoorl. Ze communiceren onderling en zijn niet groter dan een vogel. „Je stelt een bepaald gebied in en daar gaan ze zelfstandig op zoek naar rook en vuur”, legt projectleider Anne van Rossum uit. „Er is dus geen besturing meer nodig.”

Nog zo’n noviteit is het blussen met zand. Om dit in de toekomst mogelijk te maken, wordt een prototype zandwerper getest. Aan zee is namelijk niet genoeg bluswater beschikbaar, aangezien het zoute zeewater de leidingen van brandweerauto’s aantast. Zoet water is er in het uitgestrekte duin nauwelijks. Daarom zijn twee watercontainers en een waterwagen geplaatst, zodat de brandweer sneller over bluswater kan beschikken.

Nog dagelijks krijgt de plaatselijke VVV telefoontjes met de vraag of het duin eigenlijk wel toegankelijk is. „Men denkt dat alles hier verwoest is”, zegt Carolien Brouwer. „Dat is natuurlijk onzin. Alles is juist weer opengesteld”, bevestigt ze.