Wie er een showtje van maakt, gaat direct van het veld af

Johan Neeskens is trainer van de Mamelodi Sundowns in Zuid-Afrika. De oud-speler van Ajax en Barcelona wilde weer voor een groep staan. „Ik ben hier niet om de cultuur te veranderen.”

PRETORIA, 20120512 Ð Mamelodi Sundowns coach Johan Neeskens verliest de beslissende wedstrijd tegen Supersport United 0-1, en is zodoende uitgeschakeld voor de landstitel. Foto: Bram Lammers BRAM LAMMERS

Licht geïrriteerd wurmt Johan Neeskens zich uit de clubauto. Op de portieren het geelgroene logo van de Mamelodi Sundowns, het team waarvoor hij afgelopen jaar naar Zuid-Afrika verkaste. Daags voor de ‘Pretoria Derby’ tegen Supersport United, de kampioen van 2008 tot 2010, was hem gevraagd samen met de coach van de tegenpartij in de hoofdstad een persconferentie toe te spreken. „Maar de tegenstanders kwamen niet opdagen”, bromt Neeskens. Misverstandje.

Het zal in Zuid-Afrika niet zijn eerste verrassing zijn geweest. Ondanks het vlekkeloos verlopen wereldkampioenschap in 2010, is de organisatie van de lokale competitie nog altijd tamelijk chaotisch. Maar dat betekent niet dat werken in Zuid-Afrika hem niet bevalt. „Ik heb het uitstekend naar mijn zin”, verklaart Neeskens in een vergaderzaaltje van het clubhuis in een industriewijk met de omineuze naam ‘Chloorkop’. Het gedistingeerde grijze pak van de persconferentie heeft hij inmiddels verruild voor een clubtenue. Er moet weer getraind worden.

Vóór de winterstop – die op het zuidelijk halfrond middenin de zomer valt – stonden de Sundowns ruim bovenaan de competitie. Maar in de tweede helft van het seizoen slaagde het team er nog nauwelijks in om goals te maken. „We hebben te veel punten onnodig laten liggen”, zegt Neeskens daarover. In de titelrace is het team afgelopen zaterdag uiteindelijk als vierde geëindigd. De Orlando Pirates uit Soweto wonnen, ook zonder coach Ruud Krol, net als vorig jaar het landskampioenschap.

Maar komend weekend speelt het team van Neeskens nog wel de bekerfinale om de Nedbank-cup. Als die wedstrijd niet gewonnen wordt, dan is Neeskens volgens Zuid-Afrikaanse kranten zijn baan kwijt, hoewel zijn contract nog twee jaar doorloopt. Neeskens is er nuchter over. „Je wil iedere wedstrijd winnen, dus zeker een bekerfinale. In de voetballerij maakt het niets uit of je een contract tekent van één jaar of van vijf jaar. Dat het zo afgelopen kan zijn, heb ik in mijn leven wel geleerd.”

Na zijn succesvolle jaren als hoofdcoach van NEC, werkte Neeskens onder andere als assistent van Frank Rijkaard bij Barcelona en onder Guus Hiddink bij het nationale team van Australië en het Turkse Galatasaray. Vorig jaar belandde na eerder onder andere Krol en Foppe de Haan (Ajax Cape Town), ook hij in de bescheiden Zuid-Afrikaanse ‘Premier Soccer League’ (PSL). „Ik was lang genoeg voor iedereen assistent geweest”, zegt Neeskens over de overstap. „Ik wilde nu weer gewoon zelf voor de groep staan en op een manier werken waarvan ik denk dat die goed is. Hier lag de mogelijkheid.”

Of dat wennen was? „Niet echt. Je weet wat je kunt verwachten. Ik heb in veel andere landen gewerkt, dus ik kijk nergens meer van op”, zegt hij. Maar Zuid-Afrika is Spanje niet. Neeskens: „Kijk, als hier op hetzelfde niveau gespeeld zou worden als bij Galatasaray of Barcelona, dan waren die spelers allang weggehaald. Ik ben hier gekomen met de intentie om het goed te doen, om het team beter te laten spelen. Ze vroegen me wat voor soort voetbal ik wilde spelen en toen ik uitlegde dat ik 4-3-3 gewend was, wilden ze me graag aannemen. Weinig teams hier spelen dat systeem en het is leuk te zien dat er progressie is na dit eerste seizoen.”

Mamelodi Sundowns, vanwege de gele shirts en blauwe broekjes bijgenaamd de ‘Brazilianen’, behoort tot de rijkste clubs van Afrika. ‘The sky is the limit’, luidt de officiële clubslogan. In 2003 werd het team gekocht door mijntycoon Patrice Motsepe, een van de meest vermogende mannen van het Afrikaanse continent. Vier jaar later haalde Motsepe FC Barcelona met de coaches Rijkaard en Neeskens naar Zuid-Afrika voor een vriendschappelijke wedstrijd.

„Toen werden de eerste contacten gelegd”, glunderde Motsepe een paar maanden terug bij de presentatie van een sponsorcontract met Honda. De zakenman moest daar met Neeskens en een batterij Japanners poseren bij de glimmend nieuwe clubauto’s. Onverstoorbaar stak de trainer zijn hoofd op verzoek van de fotografen door een van de autoraampjes. „Vergeet niet”, wees Motsepe naar de glimlachende Neeskens, „deze man heeft Messi gecoacht. We mogen als club, en als Zuid-Afrika als geheel, blij zijn dat we zoveel ervaring hebben kunnen binnenhalen.”

Wat meespeelde is dat de Sundowns samenwerken met Johan Cruyff Football Ltd., een door Cruijffs schoonzoon Todd Beane geleid commercieel bedrijf dat poogt de kwaliteit van voetbalclubs overal in de wereld te verbeteren. De Portugees David Nascimento, die onder andere bij FC Utrecht en Sparta speelde, leidt namens de firma Cruyff de jeugdacademie van de Mamelodi Sundowns. „Jarenlang hebben we in Zuid-Afrika te weinig aandacht gehad voor de jeugdopleiding”, zei Motsepe. „Hier bij de Sundowns hebben we nu samen met Cruyff Football een plan om het anders te doen. En Johan Neeskens is hiervoor cruciaal.”

„Hebben ze het hier over een jonge speler, dan gaat het om een man van 21 of 22 jaar”, zegt Neeskens daarover. „In Europa noemen we een speler van vijftien jong. Dat is nogal een verschil. In Holland wordt jongetjes op zeer jeugdige leeftijd van alles bijgebracht over de tactiek en de techniek en alles was je nodig hebt om het te halen als professional. Ze worden grootgebracht binnen een bepaald systeem, een visie waarin een club wil werken. Hier ontbreekt bij veel spelers die basisopleiding volledig. Daar werken we nu aan.”

De „cultuur”, vervolgt hij, is ook anders. „Als een speler drie keer achter elkaar een schaar maakt, dan springen ze in het stadion bijna van het dak van enthousiasme. Dat vinden ze mooi. Maar ik denk: het moet efficiënt zijn. Ik ben hier niet om een cultuur te veranderen, maar ik kan wel duidelijk te maken wat mijn manier van werken is.” Spelers worden in Zuid-Afrika vaak snel op het schild gehesen. Na een paar doelpunten krijgen ze sponsorcontracten, zijn ze dagelijks op televisie. „Wapen je daar maar eens tegen”, zegt Neeskens. „Ik probeer ze met beide benen op de grond te laten staan.”

En dat gaat met harde hand soms. Neeskens’ team haalde afgelopen februari de wereldpers met de grootste overwinning ooit in het Zuid-Afrikaanse bekertoernooi. Tegen het nietige Powerlines FC werd het 24-0. „Spelers hebben bij een zwakkere tegenstander vaak de neiging om serieus te beginnen en er dan vervolgens een showtje van te maken. Ik heb gedreigd: wie zich daaraan bezondigt gaat eraf en er komt geen nieuwe speler voor in de plaats. Toen zijn ze tot het eind van de wedstrijd professioneel gebleven. Dan heb je respect voor elkaar. Zo moet het.”

Het EK-voetbal dan. Net als in 1978, toen Neeskens met Oranje het WK in Argentinië speelde, is er discussie over de plaats van het toernooi. Vanwege de behandeling van voormalig premier Timosjenko komen politici niet naar de wedstrijden die Nederland in Oekraïne speelt. Neeskens schudt zijn hoofd nog voor een vraag gesteld is.

„Ik hou niet van politiek”, zegt hij. „Ik wilde destijds aan dat WK deelnemen omdat je als voetballer nu eenmaal wil voetballen. Het interesseerde me echt niet of mensen daar blij mee waren of niet. Als sportman moet je alleen bezig zijn met sport.”

Met het EK is de voormalige middenvelder van Oranje „helemaal niet bezig”, zegt hij. „Ik zal hier en daar een wedstrijd zien, maar ik ga dat echt niet helemaal volgen. Als je vakantie hebt, moet je ook echt afstand van het voetbal kunnen nemen.”

En het huidige Nederlands elftal? „Natuurlijk heb ik daar wel een oordeel over, maar dat hou ik voor mezelf. Je hebt genoeg coaches in de wereld die iets te vertellen hebben. Ik ben geen showman, mij zal je niet als commentator op de televisie zien. Ik doe gewoon mijn werk. Daar ben ik op het moment druk genoeg mee. Denk je nu echt dat mensen echt zitten te wachten op wat ik te vertellen heb?”