Nieuw machtsevenwicht in EU

Behalve het ouderwetse diner dansant of het modieuzere diner pensant bestaat er ook zoiets als een diner politique. Het avondmaal van de topontmoeting van de Europese regeringsleiders, gisteren in Brussel, was een etentje uit de laatste categorie.

Na het dessert (Hemelse modder) bleek dat de as Berlijn-Parijs niet langer de vanzelfsprekende leidraad is bij de aanpak van de eurocrisis. Voor het eerst sinds lange tijd stond na afloop de Duitse bondskanselier Angela Merkel een halfleeg perszaaltje te woord en trok de nieuwe Franse president François Hollande massale aandacht.

Dat was niet alleen nieuwsgierigheid naar het nieuwste staatshoofd in de club. De discrepantie tussen de zaaltjes in Brussel staat voor meer. Hoewel Hollande na zijn inauguratie negen dagen geleden stante pede naar Berlijn vloog voor overleg met Merkel, bestaan er grote verschillen van inzicht. Trefwoord: euro-obligaties.

Hollande was naar Brussel gekomen om het idee voor eurobonds nieuw leven in te blazen. Die obligaties stuiten tot nu toe op begrijpelijke tegenstand van Duitsland en bondgenoten als Nederland, die niet willen dat hun moeizaam bevochten rentevoordeel op de financiële markten wordt ‘ingepikt’ door merendeels zuidelijke lidstaten. Als eurobonds niet worden ingebed in een structuur met heldere politieke verantwoordelijkheden, kunnen ze het zoveelste averechtse lapmiddel in de crisisbestrijding zijn.

Hollande slaagde in zijn opzet. De Franse president had gebroken met de traditie om het beraad in Brussel met de Duitse bondskanselier voor te koken. Hij had dit wel gedaan met premier Mariano Rajoy van Spanje, dat op omvallen staat en bij uitstek baat zou hebben bij eurobonds. Ook de Italiaanse premier Mario Monti steunt het idee.

Zo presenteerde Hollande zich als voorman van dat deel van Europa dat niet de crisisremedie wil volgen van het noordelijke kwartet Duitsland, Nederland, Zweden en Finland. Gevoegd bij het feit dat Groot-Brittannië als non-eurolidstaat van de EU sinds vorig jaar buitenspel staat, tekent zich zo een nieuwe machtsconstellatie af.

Dat is geen reden voor alarm. Hollande is geen draufgänger. Bovendien heeft hij tijd nodig. Na de Franse parlementsverkiezingen van 10 en 17 juni – die laatste dag gaan ook de Grieken weer naar de stembus – is zijn positie wellicht sterker voor de renovatie van de as-Berlijn/Parijs.

Maar één ding verandert ook dan niet. De politieke verhoudingen in Europa wijzigen momenteel snel, doordat de belangen zo divers zijn. Het heeft geen zin dat te ontkennen met het simpele argument dat ‘zij’ er een potje van maken en ‘wij’ gelijk hebben. Het kwartet moet zijn belangen uiteraard niet verloochenen. Maar het moet de nieuwe realiteit wel onder ogen zien. Anders wordt het door de geschiedenis ingehaald.