'Nederlanders zijn rijk bedeeld met vrije dagen'

De zomer is aangebroken (in Hoek van Holland) Foto: Peter de Krom

Aanleiding

D66 is onderdeel van de coalitie die een akkoord sloot over 12 miljard euro aan bezuinigingen. Nuttig om de staatsschuld in toom te houden, te voldoen aan Europese begrotingseisen en het vertrouwen van beleggers te behouden die geld lenen aan Nederland. Behalve bezuinigingen en lastenverzwaringen kent het akkoord ook langverwachte hervormingen. Bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt, waar werknemers straks later met pensioen gaan.

Maar als het aan D66-Kamerlid Wouter Koolmees ligt, is dit nog slechts het begin, zo zei hij in tv-programma Buitenhof. Door de vergrijzing moeten straks steeds minder werkenden zorgen voor steeds meer niet-werkenden. Om onze welvaart te behouden is er volgens Koolmees dan ook maar één oplossing. Die steeds kleinere groep werkenden moet meer gaan werken. Bijvoorbeeld door terug te keren naar een 40-urige werkweek. Of door een verplichte verlofdag als Tweede Pinksterdag in te leveren. „Want Nederland is ruim bedeeld met vrije dagen in vergelijking met andere landen”, aldus Koolmees in een persbericht. Is dat zo, vraagt nrc.next-lezer Patricia Willems zich af.

Interpretaties

Koolmees wil een vrije dag schrappen om de Nederlandse economie te versterken. We kennen in Nederland twee soorten vrije dagen waarbij het salaris wordt doorbetaald: vakantie dagen en verplichte verlofdagen. We bekijken of Nederlandse werknemers er daar gemiddeld veel van hebben ten opzichte van werkenden in andere landen. Atv-dagen laten we buiten beschouwing, want dat zijn vrije dagen waarvoor werknemers niet betaald krijgen. Economen betwijfelen of het schrappen daarvan de economie zou versterken. Hetzelfde aantal werknemers zou dan tegen betaling meer gaan werken, waardoor er voor werklozen mogelijk minder banen overblijven. De internationale vergelijking waarop D66 zich in zijn plannen beroept, kijkt ook alleen naar betaalde vrije dagen.

En, klopt het?

Afhankelijk van hun belangen gaan de verschillende partijen creatief met de cijfers om. Zo is Nederland volgens een persbericht van vakbond FNV „hekkensluiter qua aantal betaalde vrije dagen”. Dat is heel wat anders dan werkgeversvereniging AWVN die stelt „dat er weinig landen zijn waar werknemers zoveel vrije dagen krijgen”. Hoe zit dat precies?

De FNV kijkt naar „het totaal van het minimum aantal vakantiedagen” en naar de publieke feestdagen. Voor 2009 kwam de FNV voor Nederland uit op 28 betaalde vrije dagen. Nederland heeft inderdaad vaak het minste aantal verplichte verlofdagen van de Europese Unie (dat aantal verschilt in Nederland per jaar). In 2010 waren het er vijf, terwijl Spanje er bijvoorbeeld 14 had (vooral katholieke feestdagen). Maar alleen kijken naar het wettelijk verplichte minimum aantal vakantiedagen zoals de FNV doet, geeft een vertekend beeld. In de praktijk heeft de gemiddelde Nederlandse werknemer namelijk aanzienlijk meer vakantiedagen.

Werkgeversorganisatie AWVN telde dan weer de atv-dagen mee en spreekt daarom van „vrije dagen” en niet van „betaalde vrije dagen”. De werkgevers halen overigens geen internationaal vergelijkend onderzoek aan om de stelling dat Nederlanders zo veel vrije dagen zouden hebben ook daadwerkelijk te onderbouwen. Dat zou waarschijnlijk ook niet lukken, omdat veel andere EU-landen eveneens atv-dagen kennen. Zoals next.checkt al op 6 maart schreef, is het wel zo dat de Nederlandse werknemer gemiddeld het minste aantal uren werkt van Europa. Dat komt vooral door het grote aantal deeltijdbanen in Nederland.

Maar is de Nederlandse werknemer ook ruim bedeeld met betaalde vrije dagen, zoals we hier onderzoeken? Terecht haalt D66 in zijn plannen een rapport van Eurofound aan. Dat is een EU-agentschap dat onderzoek doet naar werkomstandigheden in de Europese lidstaten. Eurofound onderzoekt de nationale feestdagen en de daadwerkelijk overeengekomen vakantiedagen in de verschillende cao’s. Daaruit blijkt dat Denemarken en Duitsland met jaarlijks 30 betaalde vrije dagen aan kop gaan in de EU, gevolg door Italië met 28 dagen. In 2009 was het gemiddelde voor alle onderzochte landen 24,5 betaalde vrije dagen. Nederland zat daar met 25,6 dagen iets boven. Maar in 2010, het meest recente onderzoeksjaar, was het gemiddelde 25,4 dagen en scoorde Nederland met 25 betaalde vrije dagen onder het gemiddelde.

D66 koos bij de presentatie van zijn plannen voor het Eurofound-onderzoek uit 2009 waarin Nederland bovengemiddeld scoort. Daarbij is een Eurofound-grafiek niet correct overgenomen. Daardoor lijkt het alsof Nederland meer betaalde vrije dagen kent dan een gemiddelde van 15 EU-landen en Noorwegen (‘EU15 and Norway’). Maar dat is niet zo. Het gemiddelde van die 16 landen in 2009 was 25,9 betaalde vrije dagen, terwijl Nederland er zoals gezegd 25,6 telde.

Conclusie

D66-Kamerlid Wouter Koolmees zei dat Nederlandse werknemers rijk bedeeld zijn met vrije dagen in vergelijking met andere landen. We kozen ervoor te kijken naar betaalde vrije dagen, omdat het schrappen daarvan de economie versterkt zoals Koolmees wil. Bovendien wordt in internationaal vergelijkend onderzoek dat D66 zelf aanhaalt ook alleen naar betaalde vrije dagen gekeken. Uit dat onderzoek blijkt dat Nederlandse werknemers niet rijk bedeeld zijn met betaalde vrije dagen. Dat geldt wel voor Deense en Duitse werknemers en in mindere mate voor die in Italië. Nederlandse werknemers hebben het ene jaar net iets meer betaalde vrije dagen dan het gemiddelde en het andere jaar net iets minder. Gemiddeld werkt de Nederlandse werknemer wel het minste aantal uren in Europa. Maar dat komt vooral door het grote aantal deeltijdbanen in Nederland en niet door onevenredig veel betaalde vrije dagen. De bewering dat Nederlandse werknemers rijk bedeeld zijn met (betaalde) vrije dagen beoordelen we dan ook als onwaar.