Japan lijkt een ultraveilig land voor beleggers

Natuurkundigen speculeren al langer over het bestaan van een multiversum, een serie parallelle universa, elk met zijn eigen natuurwetten. Het concept zou zeker van toepassing kunnen zijn op de financiële wereld. Neem de afwaardering door kredietbeoordelaar Fitch van de Japanse staatsschuld van dinsdag en de daaropvolgende non-reactie van de markten op woensdag.

Fitch leeft in een wereld van economen: hoe hoger de staatsschuld, des te waarschijnlijker een fatale ineenstorting van de staatsfinanciën. Het risico voor Japan lijkt bijzonder groot. Zoals Fitch aangeeft, bedraagt de bruto staatsschuld van dat land maar liefst 239 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Het percentage is sinds de financiële crisis in een alarmerend tempo gestegen. De bevolking krimpt, zodat er minder mensen zullen zijn om de schulden af te lossen.

Japan is niet het enige land dat er zo slecht aan toe is. Ook in de Verenigde Staten is de verhouding tussen de schuldenlast en het bbp zorgwekkend. Het land heeft al twintig jaar lang een groot tekort op de handelsbalans, en het Amerikaanse politieke systeem is zo mogelijk nóg onvoorspelbaarder dan het Japanse. Engeland is op het gebied van schulden en handel een soort mini-VS, maar het pond ontbeert de status van de dollar als ’s werelds reservemunt.

In de wereld van beleggers lijkt Japan echter een ultraveilig land. Het grootste deel van het begrotingstekort wordt gefinancierd via de markt voor staatsobligaties. Stabiele prijzen en een aanhoudend overschot op de handelsbalans, met 2011 als zeldzame uitzondering, hebben de wisselkoers van de munt op een stijgende lijn gehouden. Het reële bbp per inwoner is gestegen en de vergrijzende bevolking waardeert de financiële stabiliteit. Voor de markten heeft de afwaardering van de kredietstatus dus plaatsgevonden in een ander universum.

Beleggers worden het meest in beslag genomen door de vraag of de aandelen- en obligatiekoersen zullen stijgen. In hun wereld zeggen de natuurwetten dat dit zal gebeuren als het aanbod van geld om te beleggen sneller stijgt dan het aanbod van aandelen en obligaties waarin kan worden belegd. Op de Japanse, Amerikaanse of Britse obligatiemarkten toont de lage en dalende rente aan dat dit duidelijk het geval is.

In de meeste versies van de multiversum-hypothese kunnen meerdere universa zonder problemen naast elkaar bestaan. Dat is het verschil tussen de financiële wereld en de natuurkunde. Uit de ervaringen van de eurozone is duidelijk geworden dat de wereld van beleggers feitelijk geen stabiele omgeving is. Zij kan op ieder moment veranderen in een sombere economenwereld. Japan heeft in 1990 een dergelijke transformatie ondergaan, en het zou heel goed opnieuw kunnen gebeuren.

Edward Hadas

Vertaling Menno Grootveld