Europese fraude met omroepfilms

OM onderzocht fraude bij de publieke omroep. Een rel bij de moslimomroep lijkt te leiden naar internationale subsidiefraude.

Onderzoeksjournalist

Rotterdam. Sporen uit het Oosten was zijn grootste succes. Voor de dertiendelige televisieserie over een treinreis tussen Hanoi en Istanbul kreeg Rob Hof in 2007 de Zilveren Nipkowschijf. Nu, vijf jaar later, is de bekroonde filmmaker voortvluchtig. Het Openbaar Ministerie verdenkt de naar Nicaragua uitgeweken Hof van fraude en omkoperij in de Hilversumse omroepwereld. Sporen uit het Oosten is een van de producten van zijn fraude.

Uit dagvaardingen die justitie heeft opgesteld blijkt ook dat binnen- en buitenlandse tv-omroepen mogelijk betrokken zijn bij oplichting van Europese en Nederlandse filmfondsen. In de zaak rond de filmmaker zouden morgen vijf verdachten terecht moeten staan voor de Rotterdamse rechtbank: Rob Hof met zijn bedrijf Hof Filmproducties, Frank William, ex-directeur van de Nederlandse Moslim Omroep (NMO), met zijn zoon en schoondochter. Maar de zitting is uitgesteld omdat advocaat Richard Wagemans van hoofdverdachte Hof zich op de valreep heeft teruggetrokken. Wagemans, een jeugdvriend van Hof, zegt dat hij de verdediging moest neerleggen als gevolg van de complicaties van een beenbreuk. Ondertussen wil het Openbaar Ministerie Hof failliet laten verklaren.

De dagvaardingen zijn het resultaat van drie jaar speurwerk door de FIOD/ECD. Het is het eerste, grote strafrechtelijke onderzoek naar fraude en corruptie binnen de publieke omroep. Bij de besteding van miljoenen euro’s belastinggeld van onder meer NMO en Joodse Omroep, twee kleine publieke omroepen, ging veel mis, zo blijkt.

De fraudezaak kwam in 2009 aan het licht door oplettendheid van het personeel van de inmiddels failliete NMO. Medewerkers vertrouwden toenmalig directeur Frank William niet. Het wantrouwen was niet onterecht, blijkt uit zijn dagvaarding.

William wordt verdacht van een reeks strafbare feiten: hij pleegde jarenlang valsheid in geschrifte, zorgde voor een stroom inkomsten voor het bedrijf van zijn zoon op kosten van zijn omroep en hij regelde betalingen aan productiebedrijven, ook als die geen werk hadden verricht. Van die bedrijven nam hij steekpenningen aan voor een bedrag van 120.000 euro. En hij pleegde belastingfraude.

Rob Hof was een van de vrienden die opdachten kreeg van Frank William. Hof had ook banden met directeuren en eindredacteuren van andere publieke omroepen. De filmmaker fêteerde hen op reisjes naar Istanbul en naar zijn villa in Slovenië.

Rob Hof betaalde ook smeergeld, ontdekte justitie. NMO-directeur William kreeg van de filmmaker een American Express creditcard. Daarmee gaf William 18.914,28 euro uit. William kreeg van het bedrijf van de filmmaker, Hof Filmproducties, een televisie en dvd-recorder ter waarde van 13.100 euro. William bezorgde Rob Hof voor miljoenen euro’s aan filmopdrachten.

Hof en William dienden in 2004 en 2005 samen verzoeken in voor subsidie voor filmproducties. Volgens justitie werd daarbij gefraudeerd met aanvraagformulieren en contracten. De dagvaardingen spreken over drie producties, waaronder de tv-series Sporen uit het Oosten, Is dit de wil van Allah? en Kwetsbaar begin. Gedupeerd zijn het MEDIA Programma van de Europese Commissie, het CoBO-fonds en ontwikkelingsorganisatie NCDO. Om welke fraudebedragen het gaat, vermelden de dagvaardingen niet.

Directeur Dominique van Ratingen van Media Desk Nederland, uitvoerder van het MEDIA Programma van de Europese Commissie: „Ik denk dat dit een breder probleem is. We vermoeden vaker dat sprake is van creatief boekhouden, alleen is het lastig om zoiets aan te tonen. We weten ook dat er ‘gaten’ zitten in aanvraagtrajecten, waardoor mogelijk ten onrechte subsidie wordt verkregen.”

De dagvaardingen maken duidelijk dat Rob Hof niet alleen zaken deed met de NMO. Sporen uit het Oosten was een samenwerking tussen vijf Nederlandse omroepen, tien buitenlandse omroepen en zeven Nederlandse subsidiepartners.

Ook met producties voor de Joodse Omroep, Boeddhistische Omroep, Organisatie voor Hindoe Media (OHM) en NCRV zou Hof hebben gefraudeerd. Zo vervalste hij volgens justitie de accountantsverklaring om meer subsidie te krijgen van het CoBo-fonds voor de productie Kwetsbaar begin, een driedelige NCRV-documentaire.

Annet Betsalel, ex-directeur van de Joodse Omroep, wordt eveneens verdacht van fraude met subsidieaanvragen. Betsalel ontkent. In haar zaak is tot nu toe geen dagvaarding uitgebracht. De rechter-commissaris hoort nog getuigen. Dat gebeurt op verzoek van de advocaat van Betsalel, Alex van Roy. „Betsalel heeft helemaal geen strafbaar feit begaan”, aldus Van Roy. „Om dat te onderbouwen hebben wij vijf getuigen laten horen. Daar komen er nog een paar bij. Ik ben positief gestemd en hoop dat het OM inziet dat Betsalel ten onrechte wordt verdacht.”

De fraude met de filmsubsidies leverde ook de omroepen geld op, volgens justitie. Door op de aanvraagformulieren de bijdrage van de omroepen in de productiekosten kunstmatig op te voeren, werd meer subsidie verkregen. In werkelijkheid namen de omroepen niet deel, of voor een kleiner bedrag. Hiervan zouden NMO en Joodse Omroep geprofiteerd hebben, maar ook buitenlandse omroepen als ZDF, Bayerische Rundfunk en ARTE die als cofinancier optraden. Daarmee krijgt de affaire die begon met een ruzie binnen de Nederlandse Moslim Omroep de dimensie van een internationale subsidiefraude.