Zwarte immigrant spoelt aan tussen de benen van Europa

The Invader. Regie: Nicolas Provost. Met: Isaka Sawadogo, Stefania Rocca, Hannelore Knuts. In: 8 bioscopen.

Hij is de man die op het strand aanspoelt, degene die niet verdrinkt, maar uit de golven opduikt, de hoofdpersoon uit The Invader, de eerste lange speelfilm van de Belgische kunstenaar en kortfilmmaker Nicolas Provost (1969). Maar de vraag is waar hij binnendringt, deze grote, mythische, sterke, zwarte man. Hij strandt in het openingsshot, dat een hommage is aan Gustave Courbets schandaalschilderij L’origine du monde (1866), bijna letterlijk tussen de benen van Europa: continent, godin, vrouw. En dan gaat hij op pad om zijn geluk te zoeken.

Er zijn al veel films gemaakt over illegalen en immigranten in Europa, maar Provost kiest een blik die de toeschouwer uitdaagt om alle vragen over (neo)koloniale slachtoffers en gelukszoekers zelf nog eens te stellen. Die blik is primair observerend: Provost moraliseert niet. Maar dat wil niet zeggen dat zijn blik niet van een groot engagement getuigt.

Als ‘invader’ Amadou na een hallucinogene, bijna sciencefictionachtige reis in Brussel arriveert, laten Provost en cameraman Frank van der Eeden (hulde!) ons een weinig geziene onderwereld zien. Een wereld van zetbazen en schimmige vastgoedtransacties, van een welvaart die gebouwd is met het menselijke cement van immigranten waar de maatschappij liever niet naar kijkt. Maar Amadou is geen slachtoffer en trouwens ook geen gelukszoeker. Hij is een overlever die zich weigert neer te leggen bij de regels en ongeschreven wetten die er voor hem als vreemdeling gelden.

En zo dringt hij langzamerhand de westerse maatschappij binnen. Te beginnen met het bouwbedrijf waar hij werkt. Via de bazen van de bazen, en de kleine en grote criminelen die aan de touwtjes trekken, arriveert hij zo op de hoogste verdieping: in de armen van een blonde zakenvrouw. Met weinig woorden en weinig anekdotisch houvast speelt zich tussen hen uiteindelijk de hoogste strijd over de basisvragen van de film af: wat is liefde, wat is lust, wat is overheersen, wat is onderwerpen?

The Invader is een film die Scorsese benadert in de manier waarop hij de ‘mean streets’ van Brussel portretteert, maar is ook schatplichtig aan modernistische kunsttradities. Geen beeld is er zomaar. Alles stelt vragen. Tegenover deze wat cerebrale en in het beeld geësthetiseerde uitstraling van de film staat de grote aanwezigheid van de in Burkina Faso geboren en in Noorwegen werkzame acteur Isaka Sawadogo (met wie Provost eerder korte films maakte). Met zijn blik dringt hij ook de gedachten en gevoelens van de toeschouwer binnen. Dat geeft de film ook zijn emotionele lading. Want daar, ergens tussen hoofd en hart, zal de toeschouwer zijn eigen antwoorden moeten zoeken op het vraagstuk van migratie.