‘Verwende’ studenten Québec in opstand

Honderd dagen protest tegen hoger collegegeld in Québec zijn uitgelopen op gevechten en bestormingen. ‘De studenten weten waar ze mee bezig zijn, de regering niet’.

De avond is gevallen in Montreal: tijd voor de dagelijkse avondmars van duizenden Canadese jongeren door het centrum van de Franstalige stad. De demonstranten hebben een rood vierkant op hun kleding gespeld. „A nous la rue!”, scanderen ze: de straat is van ons!

Net als bij protesten in het kader van ‘Occupy’ worden leuzen geroepen tegen het kapitalisme, maar ook tegen de liberale regering van de provincie Québec. Helikopters zweven mee. Vanaf een balkon roept een vrouw: „Jullie moesten je schamen!”

Het groeiende studentenprotest beheerst Québec al drie maanden. Wat begon als een conflict over collegegeld is uitgelopen op – soms gewelddadige – onrust over bezuinigingen op sociale uitgaven en het recht daartegen te demonstreren.

Ongeveer 155.000 studenten op een totaal van 475.000 in de provincie doen mee. Gisteren was de honderdste dag protestdag, met tienduizenden demonstranten in Montreal. Het studiejaar is inmiddels opgeschort.

Aanhangers van de beweging van het Rode Blok – symbool voor bestrijding van armoede – refereren aan de Arabische Lente en willen net als in Kairo de regering op de knieën dwingen. Ze vinden steun bij de separatistische oppositie van Québec, en bij linkse sterren als schrijfster Margaret Atwood en filmmaker Michael Moore. De rockgroep Arcade Fire, uit Montreal, droeg dit weekend rode blokjes bij de Amerikaanse televisieshow Saturday Night Live.

Waar ‘Occupy’ een concreet doel miste, focust het Rode Blok op toegang tot onderwijs. „De regering wil ons collegegeld verhogen en de voorzieningen verminderen, maar we zullen het niet toelaten”, zegt Tommy Demers, een 21-jarige filmstudent die meeloopt in de mars. „Onderwijs is een investering.”

De acties begonnen in februari met een boycot van colleges, uit protest tegen een plan van de provinciale regering van Québec om een jarenlange bevriezing van collegegeld op te heffen. De eigen bijdrage zou over een periode van zeven jaar met 75 procent stijgen, van bijna 2.200 tot 3.800 dollar (1.700-3.000 euro) per jaar. De maatregel moet universiteiten en hogescholen beter financieren en het begrotingstekort van de provincie bestrijden.

Hoewel Québec het laagste collegegeld heeft van Noord-Amerika, zijn studentengroepen mordicus tegen. Onderwijs zou juist gratis moeten zijn, menen zij. Ze vergelijken Québec niet met andere delen van Canada of met de Verenigde Staten, maar met Europa, waar betaalbare toegang tot hoger onderwijs wordt gezien als een grondrecht.

Sommige demonstraties escaleerden. Studenten blokkeerden bruggen en snelwegen, het metrostelsel van Montreal werd stilgelegd met rookbommen, en de avonddemonstraties liepen niet zelden uit op confrontaties met de politie en tientallen arrestaties. Studenten blokkeerden hogescholen en bestormden een universiteit om te voorkomen dat anderen naar college gingen.

De regering van premier Jean Charest besloot daarop eind vorige week een noodwet door te voeren om demonstraties aan banden te leggen. Onder deze ‘Loi 78’ zijn demonstraties waarvan de route niet vooraf is doorgegeven aan de politie verboden. Hetzelfde geldt voor protest binnen 50 meter van onderwijsinstellingen.

„Het is nodig om sociale rust te herstellen”, zei Charest ter verdediging van de wetgeving, die is afgekeken van steden als Toronto, New York en Los Angeles.

De zware maatregel, hoewel gesteund door delen van de bevolking, heeft geleid tot verontwaardiging en grotere manifestaties. De nieuwe regel om routes te melden wordt op grote schaal geschonden – en heeft het Rode Blok het aura gegeven van een vrijheidsbeweging. In een toespeling op het Canadese symbool van de esdoorn wordt gesproken van een ‘printemps érable’, wat ongeveer klinkt als de Franstalige term voor Arabische Lente.

„We zijn woedend over wet 78”, zegt Sophie Toupin, een deelnemer aan de enorme protestmars van gisteren. Ze draagt een grote vierkante rode vlag. „Het Rode Blok vertegenwoordigt een beweging van het collectief, tegen neoliberale waarden als individualiteit en bezit. We willen meer aandacht voor collectieve rechten als onderwijs. We hebben de kracht aan onze kant.”

Québec, met zijn twee taalgroepen en aspiraties tot soevereiniteit, heeft een lange geschiedenis van sociale onrust. In Engelstalig Canada, wars van conflict, wordt echter met toenemend afgrijzen gekeken naar de dagelijkse nieuwsbeelden van rellen. Volgens dagblad The Globe and Mail uit Toronto gaat het niet meer om collegegeld, „maar over de vraag of besluiten van een democratisch gekozen regering ongedaan kunnen worden gemaakt met geweld.”

Velen buiten Québec vinden dat Montreal is overgenomen door verwende kinderen. Sommigen vergelijken de provincie, een netto-ontvanger van miljarden dollars aan federale belastingopbrengsten, met Griekenland. „Dit zijn de kinderen van het gevierde model van Québec’’, schreef de columniste Margaret Wente, doelend op de verzorgingsstaat van de provincie. „Ze delen hun wereldbeeld met de Grieken: de staat is ons alles verschuldigd, en als we het niet krijgen, schoppen we rellen in de straten.”

De nachtelijke protestmars kronkelt intussen verder. Jeremy Searle kijkt toe langs de route. „Ik bewonder de vasthoudendheid van de studenten, maar het is wel te ver gegaan’’, zegt hij. „Ze zouden best kunnen winnen, want de regering is zwak. De studenten weten waar ze mee bezig zijn, de politie en de regering niet.”