‘Ongelooflijk naïeve fraude’

Franchiseondernemers van het voormalige Super de Boer blijken op grote schaal te hebben gefraudeerd. Dat is nog niet eerder vertoond in Nederland. Kon dit alleen gebeuren bij franchisers, of ook bij eigen filialen van Albert Heijn of Jumbo?

Lege kratten bier telkens opnieuw door de emballagemachine halen en vervolgens zelf de statiegeldbonnetjes innen. Producten retour slaan in het kassasysteem terwijl de klant niets heeft teruggebracht naar de winkel. En de opbrengst van marktkraampjes in de supermarkt niet meetellen bij de dagopbrengst.

Gisteren bleek dat 110 van de 240 franchiseondernemers van het voormalige Super de Boer uitermate creatief met hun boekhouding zijn omgesprongen. Een fraudezaak van een omvang die nog niet eerder is voorgekomen in de Nederlandse supermarktwereld.

Sinds 2006 hebben de franchisers volgens de Belastingdienst voor zo’n 18,3 miljoen euro aan omzet verzwegen. Op die manier droegen zij minder omzetbelasting, vennootschapsbelasting en inkomstenbelasting af. Acht mannen, van wie naar verluidt zes voormalige franchisenemers van Super de Boer, zijn maandagavond gearresteerd. Gisteren is een negende arrestatie verricht.

Vanwege de overeenkomsten tussen de gehanteerde trucs gaat het Openbaar Ministerie ervan uit dat de franchisenemers met elkaar hebben overlegd. Zo was er een groep ondernemers die elke week exact 499 euro afroomde. Ook waren er die iedere maandag en vrijdag precies 2.500 euro afboekten.

Kon dit alleen kan gebeuren bij franchiseondernemers? Of had het ieder willekeurig eigen filiaal van Albert Heijn of Jumbo kunnen zijn?

„Mensen die wíllen, kunnen altijd frauderen”, zegt supermarktdeskundige Gerard Rutte. Maar hij erkent dat wat er bij het voormalige Super de Boer is gebeurd „eigenlijk helemaal niet kan”. Het systeem van een franchisesupermarkt is immers vrij simpel. De eigenaar van de winkel bestelt producten, die komen in de schappen te staan en verlaten de winkel vervolgens weer via de kassa. Van de omzet draagt een franchiser een deel af aan het moederbedrijf. Als Albert Heijn of Jumbo constateert dat er voortdurend verschillen zitten tussen het aantal producten dat binnenkomt en naar buiten gaat, slaat het bedrijf alarm. Rutte: „Als je dan nu hoort dat een franchiseondernemer van Super de Boer 240.000 euro per jaar afroomde en in zijn eigen zak stak, kun je wel stellen dat er te weinig interne controle was. Dit had het hoofdkantoor op een gegeven moment door moeten krijgen. En anders de accountant wel.”

Hij noemt het „ongelooflijk naïef” van de franchiseondernemers om te denken dat ze ermee weg zouden komen. De wijze waarop zij fraudeerden, was bovendien „heel dom”. Dat supermarkten last hebben van zogeheten lekkage is niets vreemds, zegt Rutte. Er worden producten te veel besteld, er sneuvelen verpakkingen, er worden artikelen gestolen. Met die derving kunnen ondernemers rommelen, legt hij uit, maar dan moeten ze wel elke week een ander ‘schadebedrag’ invullen. En je kunt niet op maandagochtend al voor de winkel überhaupt open is, producten retour slaan.

„Hoe stom kun je zijn”, verzucht retaildeskundige Paul Moers, die jarenlang bij Albert Heijn heeft gewerkt. Het verbaast hem niet dat de fraude plaatsvond bij winkels van (het intussen verdwenen) Super de Boer. „Dat was een uitermate zwakke supermarktformule. Qua opbrengst bungelden deze winkels aan de onderkant van de markt”, zegt hij. Hij wijst op de omzetstijging van 45 procent nadat de supermarkt door Jumbo was overgenomen.

De gehele branche staat zwaar onder druk, vervolgt Moers. „Bij alle supermarkten stagneert de omzet. Franchisers zien hun kosten al jaren oplopen terwijl hun marges afnemen. Zij zijn vreselijk ongerust. Kennelijk heeft dat geresulteerd in deze ziekelijke trucjes.”

Moers gelooft niet dat dergelijke grootschalige fraude bij Albert Heijn of Jumbo zou kunnen voorkomen. „Die gaan hier bloedserieus mee om”, zegt hij. „Ze willen niet dat hun imago wordt aangetast.”

Een woordvoerder van Jumbo geeft vooralsnog geen commentaar op de fraudekwestie. Albert Heijn wil niet vertellen op welke manieren het bedrijf fraude probeert te voorkomen. „Onze franchisers worden strak aangestuurd. Wij zetten controlemiddelen in, op verschillende momenten en op verschillende manieren”, zegt de persvoorlichter. Franchiseondernemers moeten zelf hun aangifte doen, dat loopt niet via het hoofdkantoor. Albert Heijn heeft wel een ‘handhaversconvenant’ met de Belastingdienst, waarin afspraken staan over de „controles” en „systeemtechnische zaken”. „Sorry, concreter kan ik niet zijn”, verontschuldigt zij zich. „Maar laat ik in ieder geval zeggen dat er geen aanleiding is om aan te nemen dat het met de boekhouding van onze ondernemers niet goed zit.”